
Polska trzecim największym producentem mleka w Unii Europejskiej – takie plany na najbliższe lata snuje minister rolnictwa Marek Sawicki. Od 1 kwietnia 2015 roku przestają bowiem obowiązywać tzw. kwoty mleczne, czyli nic innego jak limity w produkcji mleka, do tej pory krytykowane przez rolników i całą branżę. To także, zdaniem ekspertów i polityków, szansa na stworzenie w kraju międzynarodowego koncernu mlecznego, który mógłby konkurować z największymi.
Już mamy kilku liderów, ale... Powstanie w Polsce takiego międzynarodowego czempiona byłoby nie lada osiągnięciem, chociaż dużych producentów nam nie brakuje. W rankingu "500 największych firm spożywczych" naszego kraju na liście znalazły się dwie mleczarnie – Mlekpol z Grajewa na 4. miejscu i Mlekovita na 9. Obie te firmy odpowiadały w 2012 roku za jedną piątą całego rynku krajowego, wartego łącznie ok. 25 mld złotych. Z kolei na liście 500 największych firm w Polsce tygodnika "Polityka" znalazło się aż pięć mleczarni, wszystkie z przychodami powyżej pół miliarda złotych, przy czym najwięksi przychody liczą w kwotach rzędu 1-3 mld złotych.
Niewątpliwie więc istnieje na polskim rynku potencjał do stworzenia międzynarodowego koncernu. Przekonywał o tym między innymi minister rolnictwa Marek Sawicki:
Marcin Hydzik, prezes ZPPM
Spółdzielnie muszą się dogadać Powstanie koncernu mogłoby się jednak odbyć poprzez wypracowanie własnej formuły współpracy między spółdzielniami i firmami mlecznymi. Jak zaznacza nasz rozmówca, taka firma przydałaby się chociażby po to, by promować polskie produkty mleczne na eksport.
– Obecnie struktura eksportu polskiej branży mleczarskiej jest taka, że wysyłamy za granicę bardzo proste, nieprzetworzone produkty. Mają one niską wartość dodaną, a co za tym idzie, niską marżę i po prostu nie da się na nich dobrze zarabiać – mówi Hydzik. – Zniesienie kwot mogłoby być szansą na stworzenie takiej polskiej marki, na przykład w sektorze serów długo dojrzewających – dodaje prezes ZPPM.
Czempiona nie będzie? Jednocześnie jednak Hydzik przyznaje, że choć taki koncern mógłby powstać, to... raczej się to nie wydarzy. – Zniesienie kwotowania nie przełoży się bezpośrednio ani na powstanie takiego koncernu, ani na szczególne wzmocnienie polskich przetwórców mleka – ocenia. Skąd ten pesymizm? – Gdyby taki koncern miał powstać, to już by się to stało – odpiera Hydzik.
Jak tłumaczy, jeszcze kiedy działały kwoty, Polska była szóstym producentem mleka w Europie. Już wtedy istniały sprzyjające warunki ku temu, by powstał jeden koncern, który byłby w stanie konkurować z globalnymi liderami. – Były takie głosy, że dwie największe firmy w branży, czyli Mlekpol i Mlekovita, mogą dać asumpt do powstania takiego wielkiego koncernu. Nawet ich prezesi wówczas deklarowali, że coś takiego powinno się wydarzyć, ale ostatecznie do połączenia nie doszło, a dyskusja ucichła – wspomina Hydzik.
W tej chwili, dodaje Hydzik, polski rynek mleka cały czas się konsoliduje, ale na zupełnie inną skalę, niż powinien.
Marcin Hydzik, prezes ZPPM
W efekcie polska branża mleczarska zaczyna przypominać skansen rozdrobnionych firm. Potwierdzają to dane: w 2014 roku produkcją mleka zajmowało się w Polsce 146 tysięcy rolników, z czego 135 tysięcy dostarczało mleko hurtowo, a 11 tysięcy indywidualnie. Mleczarni w naszym kraju jest około 200 i łącznie przerabiają ok. 10 mld kg mleka rocznie. Dla porównania – w Niemczech mleczarni jest mniej, ale są w stanie przerobić trzy razy więcej produktu – ok. 30 mld kg rocznie.

Problem nie leży w UENie to jest jednak przeszkodą w powstaniu mlecznego czempiona. Jak wyjaśnia Hydzik, problemy tutaj są dwa. Pierwszy to prawo spółdzielcze, które reguluje rynek mleka. – To ustawa jeszcze ze stanu wojennego. Co prawda, była już kilkadziesiąt razy nowelizowana, ale jej trzon pozostał ten sam i jest zupełnie nieprzystosowany do wymogów rynku kapitałowego – wyjaśnia prezes ZPPM.
Na przykład w spółdzielniach obowiązuje zasada, że jeden rolnik ma jeden głos. – W ten sposób rolnik z dziesiątką krów ma taki sam głos jak ten z tysiącem krów. To totalne zaburzenie proporcji biznesowych – podkreśla nasz rozmówca. Spółdzielnie nie mogą też przyjmować kapitału z zewnątrz nie od członków – co wybitnie utrudnia ich działalność. – Koncerny międzynarodowe zdobywały swoją pozycję właśnie dzięki temu, że prawo sie u nich na bieżąco zmieniało. Wspomniana Arla to przecież też spółdzielnia, ale jakoś mogła stać się bardzo duża – wskazuje prezes Związku. W Polsce, póki co, perspektyw na zmianę tej ustawy nie ma.
Druga przeszkoda na drodze do powstania narodowego czempiona w branży mleka dotyczy z kolei... ambicji szefów spółdzielni. Jak bowiem wyjaśnia Hydzik, spółdzielnie pełnią często istotną rolę w życiu swoich gmin, nierzadko to główny pracodawca danego regionu. W związku z tym prezesi mają tam wysoką pozycję, której nie chcą tracić.
Marcin Hydzik, prezes ZPPM
Prezes ZPPM zaznacza przy tym, że z punktu widzenia wolnorynkowego takie "przeszkody" mogą wydawać się trochę śmieszne, ale na rynku mleczarskim bardzo utrudniają konsolidację. O czempionie, póki co, możemy tylko pomarzyć.
