
Uniwersytety we współczesnej formie trzeba zburzyć i rozpocząć ich budowę od nowa. Warto również rozważyć wprowadzenie ograniczonej dyskryminacji ("jak mam uczyć etyki kogoś z Aspergerem?"), która eliminowałaby „wariatów i kryminalistów” z uczelni. Tezy profesora Piotra Nowaka, autora artykułu, który wywołał burzę wśród środowisk akademickich i mediach, należą do kontrowersyjnych. Ale kim jest sam Nowak? Mącicielem, któremu zależy na rozgłosie?
Prof. Nowak budzi skrajne emocje. Bo choć z jednej strony uważany jest za „maczo-konserwatystę”, powiązanego z prawicą i krytykującego obecny ład, można również usłyszeć głosy o jego niesamowitej erudycji i intelektualnym wyzwaniu, jakie stawia swoim studentom na zajęciach. Filozof w swoim artykule w "Rzeczypospolitej" podejmuje się jednak zagadnienia z zupełnie innego pola naukowego. O tym, dlaczego to zrobił, wyjaśniamy poniżej.
Rocznik 1966, alma mater: Uniwersytet Warszawski. Dysertację obronił w 2002 roku w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN. Habilitację otrzymał w 2012 r. na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Obecnie wykłada na Uniwersytecie w Białymstoku, gdzie otrzymał również tytuł profesora nadzwyczajnego. Piotr Nowak przybliża swoim studentom związki filozofii i literatury, przedstawia postać Hannah Arendt, fascynują go dzieła Szekspira i filozoficzne ujęcie upływu czasu i konfliktów pokoleniowych. Realizuje się również jako zastępca redaktora naczelnego filozoficznego kwartalnika „Kronos”, zasiada również w radzie Fundacji Augusta Hr. Cieszkowskiego, działającej przy czasopiśmie.
Nie można odmówić Nowakowi nagród – jego prace były wyróżniane przez rektorów uczelni – oraz bogatego Curriculum Vitae. To aż 48 stron, na których pojawiają się artykuły naukowe po polsku i angielsku, książki, polemiki, tłumaczenia, działalność promotorska, oraz występy w mediach. Wzór pracowitego naukowca. Jednak nowe światło na jego działalność, a przede wszystkim podejście do tworzenia prac, rzuca opinia profesora Aleksandra Ochockiego. Ta powstała w 2012 roku, przy okazji starań Nowaka o uzyskanie habilitacji. Czytamy w niej:
Ochocki na końcu poparł starania doktora, uznając, że dorobek naukowy będzie „podporą Ministerstwa i preferowanego przez nie modelu szkolnictwa wyższego”. W kontekście tym słowa Nowaka o tymże modelu, które padły w wywiadzie o wymownym tytule „Uniwersytet umarł”, brzmią jak chichot losu. Opublikowany w 2015 roku tekst poruszał zagadnienia, które profesor zgłębił w swojej książce „ Hodowanie troglodytów: Uwagi o szkolnictwie wyższym i kulturze umysłowej człowieka współczesnego”. Nowak jest zwolennikiem ostrej selekcji, która odrzucałaby “studentów-troglodytów”. Atakuje również system biurokratyczny – rządzącą wtedy Platformę Obywatelską określa mianem “antykulturalnej” i “antynarodowej”.
Profesor Piotr Nowak
Po wyborach parlamentarnych i związanej z nimi zmianie w układzie sił w sejmie, Nowak został dostrzeżony przez polityków. We wrześniu zeszłego roku został powołany na przewodniczącego eksperckiego zespołu ds. państwa i rynku pracy przy Narodowym Centrum Kultury. Jeszcze wcześniej, bo w maju, został wybrany do zespołu specjalistycznego do spraw oceny wniosków. Chodziło o program "Pomniki polskiej myśli filozoficznej, teologicznej i społecznej XX i XXI wieku", o którym pisaliśmy tutaj.
Bogata działalność pozaakademicka nie odciąga Nowaka od sal wykładowych. Oprócz UwB, jest profesorem wizytującym na innych uczelniach. Jakim jest prowadzącym? W rozmowie z INN:Poland dwoje studentów, Antoni i Halina, doktoranci i prowadzący zajęcia (imiona zmienione), potępiają artykuł Nowaka zaznaczając jednocześnie walory edukacyjne jego zajęć.

– Podczas zajęć profesor lubi wygłaszać prowokacyjne sądy i aranżować intelektualną konfrontację. Jednak jako student nie słyszałem, by kiedykolwiek głosił poglądy zbliżone do uprawianej przez niego publicystyki. Spotkanie z nim może być kształtujące, choć z pewnością nie musi być łatwe – podkreśla Antoni. W podobnym tonie wypowiada się druga rozmówczyni.
– Byłam na półrocznych zajęciach profesory Nowaka. Wiedziałam więc z jakiej opcji polityczno – filozoficznej można spodziewać się komentarzy słyszałam jakieś pogłoski że bywa szowinistyczny – tłumaczy Halina. – Czytając artykuł można być zaniepokojonym czy profesor powinien nauczać, czy przypadkiem nie szykanuje swoich studentów, nie dyskryminuje ich czy nie naucza nieprawdy. Z mojego jednak doświadczenia w praktyce tak nie jest, nie było przynajmniej w zeszłym roku. W czasie zajęć nie widziałam nigdy żeby zachował się karygodnie. Fakt, był ironiczny, co niektórych, szczególnie młodszych studentów, odstraszało, źle znosił nieprzygotowanie. Wyrzucał za nieobecności i jeśli ktoś nie był przekonany, że chce uczestniczyć w zajęciach – konkluduje.
Halina wspomina również, że postawa profesora raczej sprowadzała się głównie do wyrażenia poglądu na współczesną rzeczywistość i człowieka, oraz ich, raczej surowej, oceny. Nie szykanował studentów z powodów niemerytorycznych, mówi. Bywało że kogoś ostro skrytykował za nieuważną lekturę czy słaby referat. Sam Nowak prowadzi zajęcia, czego zresztą nie ukrywa, raczej dla bardziej dojrzałych studentów. I tacy też zwykle nie mają z nim problemów, biorą jedynie to, co uważają za wartościowe, resztę odrzucając, tłumaczy.
UwB w oficjalnym oświadczeniu odciął się od tez, zawartych w artykule Nowaka. Profesor Jerzy Axer, dyrektor Artes Liberales, na którym Nowak wykłada gościnnie, określił poglądy profesora jako pozostające w rażącej niezgodzie z ideami i celami Wydziału.
Czy profesora o kontrowersyjnych poglądach czeka zatem ostracyzm środowisk akademickich? Warto zauważyć, że uczony podjął się tematu spoza swojej działalności. naukowej. Dlatego tak istotne jest podkreślenie, że Nowak w swoim tekście poległ na poziomie merytorycznym.
Czy to jednak skreśla go jako akademika? Zważywszy na jego dorobek, to pytanie powinno zostać otwarte i poddane uniwersyteckiej debacie.
O rozmowę poprosiliśmy również autora feralnego artykułu. W odpowiedzi napisał, że musi to przemyśleć, a sama tematyka miałaby dotyczyć argumentów, których użył w swojej publikacji.
