Cała prawda o złym rozumowaniu. Te zjawiska zaburzają nasz osąd i sprawiają, że błądzimy

Niezależne poglądy i postawy? Lista zjawisk i procesów kognitywnych, które na nie wpływają jest długa.
Niezależne poglądy i postawy? Lista zjawisk i procesów kognitywnych, które na nie wpływają jest długa. Fot. 123rf.com
O stworzenie swoistego zestawienia kognitywnych zjawisk i procesów, które mają olbrzymi wpływ na nasze myślenie i działanie, pokusiło się Światowe Forum Ekonomiczne – organizator słynnych konferencji w Davos. Lista nie jest rankingiem, nie przesądza, co zdarza się nam częściej, a co rzadziej. Wskazuje raczej na, często niezauważalne, prawidła, którym ulega ludzka psychika.

Listę otwiera zasada, że na pierwszy – nomen omen – osąd zwykle wpływa na kolejne opinie w danej sprawie i trudno go później odwrócić. Wiąże się z tym zjawisko usprawiedliwiania za wszelką cenę podjętych decyzji czy przyswojonych poglądów oraz jeszcze jeden efekt – gdy ktoś zaczyna je podważać, zaczynamy przy nich obstawać nawet bardziej niż wcześniej.

Irracjonalne trwanie przy raz przyjętej ocenie sytuacji przypomina też kolejne zjawisko: trzymanie się tych stanowisk i rzeczy, które coś nas już kosztowały. Tę zasadę można by zapewne przekładać i na związki między ludźmi, jak i na świat finansjery – graczom na giełdzie trudno przyznać, że kurs spada i już się „nie odbije”.

Skądinąd, w innych przypadkach, na osąd może wpłynąć swoiste lenistwo – przyjmujemy takie tłumaczenie, jakie jest najprostsze. Poza tym jeśli jakieś wnioski są zgodne z naszymi poglądami, jesteśmy skłonni racjonalizować wszystko, co do tych wniosków doprowadziło.


Frapujący jest efekt Dunninga-Krugera, czyli „im więcej wiesz, tym mniej pewien swego jesteś”: kto orientuje się w złożoności świata, ten chętnie używa zatem formułki „to zależy” i daleki jest od wygłaszania zdecydowanych, jednoznacznych tez. Drugą stroną medalu jest – gdy już coś wiemy – zakładanie, że to oczywiste dla wszystkich.

Słynny efekt placebo to rzecz jasna. Z kolei przeszłość z reguły zapamiętujemy jako lepszą niż była, mając jednocześnie tendencję do widzenia przyszłości w ciemniejszych barwach niż są do tego przesłanki.

Chętnie korzystamy też z ogólnikowych sformułowań, by wypełnić je własną treścią – ale z drugiej strony potrafimy łatwo poddawać się sugestiom, wynikającym z kontekstu. W podobny sposób podświadomie faworyzujemy tych, którzy przynależą do naszej grupy – rodziny, klasy, zespołu, działu w firmie.

Innych oceniamy ponadto na bazie ich atrakcyjności czy odczuwanej sympatii, a ponadto oceniamy ich na podstawie ich charakteru, samych siebie – podług sytuacji. Ach, tak w ogóle – podkreślają autorzy – to mamy tendencję do przeceniania tego, czy ktoś zwraca na nasz wygląd i zachowanie uwagę.

W nagłej sytuacji zdarza nam się przyjmować odruchowo, że ktoś inny „coś z tym zrobi”. Kolejną zasadę również znamy doskonale: nasze porażki wynikają z zewnętrznych czynników, za to za sukcesy odpowiadamy osobiście.

W ogóle zresztą mamy tendencję do skrajności: przeceniamy prawdopodobieństwo happy endu w rozmaitych sytuacjach, a jednocześnie w chwilach porażki popadamy w postawę przeciwną – zakładamy fatalny finał. Z jednej strony trudno nam wystąpić przeciwko grupie i np. podkreślić odmienną opinię – a z drugiej, gdy ktoś mówi nam, co należy zrobić, mamy tendencję do zrobienia czegoś wręcz przeciwnego.
Znajdź nas na Znajdź nas na instagramie
Trwa ładowanie komentarzy...

BLOGI

NAJNOWSZE WPISY

Piotr BuckiPiotr Bucki

Aaron Sorkin – amerykański dramaturg, scenarzysta, reżyser i producent filmowy i telewizyjny – przekonuje, że jeśli nie masz w swojej opowieści takich słów jak „ale”, „jednak”, „z wyjątkiem”, „poza”, „tymczasem”, to nie stworzysz dobrej historii. Jeśli nie masz właśnie takich słów funkcyjnych, to nie masz też dobrej narracji do swojej prezentacji.

Bartłomiej DąbkowskiBartłomiej Dąbkowski

Pewne książki warto przeczytać, inne trzeba. Do tej drugiej kategorii zalicza się z pewnością „Siła Nawyku”, której autorem jest Charles Duhigg. Jak tłumaczy już sam podtytuł, książka pozwala zrozumieć „dlaczego robimy to co robimy i jak można to zmienić w życiu i biznesie”. Otóż okazuje się, że mózg działa według pewnych schematów.

Krzysztof SurgutKrzysztof Surgut

Twoja Firma została zaatakowana przez hakerów? No to może warto odpowiedzieć im "Pięknym za Nadobne" i przygotować lub zlecić kontratak? To nie jest najlepszy pomysł. Dlaczego? Zapraszam do lektury.