Inwestor szczerze o problemach polskich start-upów. "Powstało mnóstwo seryjnych wyłudzaczy"

Bo wyceny start-upów są dla mnie kompletnie niezrozumiałe. Podobną opinię mają moi koledzy z innych funduszy. To subtelne określenie na to, że start-upy są po prostu mocno przewartościowane.

Prawda jest taka, że start-upy nigdy nie miały tak łatwo jak teraz. A teraz mają zdecydowanie za łatwo. Nadpodaż pieniędzy dla przedsiębiorców jest ogromna – większość przeznaczona jest właśnie dla start-upów. Mamy inwestorów prywatnych, mamy środki unijne w rodzaju Alfa BRIdge, start-upy finansują również banki oraz inwestorzy indywidualni.

Dzisiaj na tym samym etapie dostalibyśmy bez trudu 30-50 mln zł – to pokazuje, jak bardzo zmienił się rynek. W tej chwili finansowanie dostają nawet tak prozaiczne pomysły, jak drewniane rowery, czy nowe sieci kawiarni. Czyli nic szczególnie innowacyjnego.

Tak właśnie jest. Mamy rynek start-upowca, na którym racjonalny myślący i analizujący sytuację inwestor nie ma czego szukać. Jeżeli nawet na rynku znajdzie się jakiś sensowny projekt, a takich jest naprawdę niewiele, to racjonalnego inwestora zawsze ktoś przelicytuje. Zawsze znajdzie się jakiś nieracjonalny inwestor gotowy włożyć pieniądze w projekt o kosmicznej nazwie i wątpliwym pomyśle na produkt.

Na ten moment jest ich zbyt dużo w dwóch segmentach rynku. Pierwszy - to ogromne firmy, warte miliardy złotych. Druga to właśnie start-upy. Polacy lokują tam oszczędności, które do tej pory trzymali na lokatach bankowych.

Gdy widzę, że bilety na konferencje i targi start-upowe za kilkaset złotych rozchodzą się w ciągu jednego dnia i ściągają 1500 osób to myślę, że ocieramy się już o szaleństwo. Zwykle pojawiają się tam tzw. „wannabe” inwestorzy – ludzie, którzy mają trochę pieniędzy i marzą o jednym strzale, który uczyni ich bogatymi. A to tak nie działa. Praca ze start-upami jest ciężka – codzienne kontakty zespołów prawników i księgowych, wspieranie i doradzanie założycielom start-upu oraz chronienie ich przed błędami.

Od start-upów zdecydowanie najwięcej – kilkaset maili rocznie. Czasami ta sama osoba pisze do nas kilka razy z różnymi pomysłami na przestrzeni kilku lat. Odrzucamy pomysł, founder dostaje finansowanie u innego inwestora, przepala pieniądze, projekt upada. A on zostaje przy starej nazwie, modyfikuje pomysł i znów wraca do nas. To ciekawy świat. Popyt na start-upy jest tak duży, że powstało mnóstwo seryjnych wyłudzaczy.

Jedno i drugie. Mamy taki amok, że im bardziej kosmicznie i innowacyjnie brzmi pomysł, tym łatwiej pozyskać pieniądze. Niektórzy myślą, że damy im finansowanie na podstawie kilku mętnych zdań o produkcie.

Więc wie pan, o czym mówię. To, że pan nie rozumie czym zajmuje się start-up po kilku zdaniach to jeszcze nic złego – ja czasami po półgodzinnej prezentacji nie jestem w stanie tego stwierdzić. Zamiast jasnych komunikatów dostaję zbitki słów.

Nowomowa w postaci „cloud computing” czy „big data”, często używany jest też przymiotnik „quantum”. Nic z tego nie wynika, twórcy nie chcą rozwiązać konkretnej potrzeby społecznej, a właśnie na tym powinna opierać się ich działalność. Alternatywną drogę może stanowić tworzenie „better mouse trap”– lepszej pułapki na myszy. Wydaje się, że już nic lepszego nie da się stworzyć, a jednak każdy produkt można jakoś udoskonalić. To są dwie proste i przetestowane ścieżki. Mam wrażenie, że dużo start-upów nie idzie żadną z nich. Szukają kosmicznych rozwiązań, nie przejmując się, czy ktoś ich w ogóle potrzebuje.

Tak, ta koncepcja jest zabawna sama w sobie. Pomyślmy chwilę, jeżeli czegoś podobnego rzeczywiście nie ma, tzn., że rynek nie istnieje. Dla start-upu to fatalna informacja.

Często uczciwi przedsiębiorcy mają pomysł, weryfikują jego nowatorskość w internecie i gdy okazuje się, że ktoś wpadł na niego wcześniej - rezygnują. Niepotrzebnie. Jeżeli wchodzi się na nieodkryte wody, to trzeba stworzyć rynek. A to wiąże się z tym, że trzeba stopniowo oswajać klienta, tłumaczyć mu, dlaczego potrzebuje naszej usługi i w jaki sposób ona działa. To ogromne pieniądze przeznaczone na samą edukację konsumenta. Nawet duże koncerny z tego rezygnują.

Na większości z nich pojawia się wykres finansowy. I nie zgadnie pan - krzywa wykładnicza pokazująca zysk zaczyna się tuż po zainwestowaniu pieniędzy przez fundusz. Nigdy wcześniej.

Nie zdarza nam się dostać prezentacji typu: mam produkt i z sukcesem go sprzedaje, teraz potrzebuje waszych pieniędzy, by sprzedawać jeszcze więcej. Founderzy przychodzą bez produktu, bez proof of concept, ale twierdzą, że jak damy im pieniądze, to sprzedaż wystrzeli. Po latach słuchania takich opowieści sądzę, że moje zaufanie prędzej zdobyłby ktoś, kto otwarcie przyznałby, że rynek jest trudny, a on zacznie zarabiać dopiero za 10 lat.

Nie wierzę w polskich warunkach w startupy wywodzące się z uczelni. Dużo się wprawdzie o tym pisze, łatwiej jest też pozyskać finansowanie mając związki z uczelnią, powstał nawet cały czarny rynek analiz uczelnianych załączanych wyłącznie na potrzeby wniosków unijnych. Problem w tym, że doktorzy i profesorowie często nie mają zamiaru opuszczać uczelni. Chcą tylko sprzedać patent i mieć spokój, przyszłość wiążą z etatem. Nikt nie zainwestuje w produkt, którego twórca nie ma na tyle wiary, by rzucić pracę i zająć się rozwojem firmy. A jeżeli sami founderzy nie wierzą w powodzenie, to jak inwestor ma uwierzyć?

Szczerością i bezpośredniością, bo to jest to, czego brakuje mi w setkach prezentacji. Mało kto pisze o trudnościach jakie go czekają, ryzykach i niepewności jaka towarzyszy jego planom. Mało kto wspomina nawet o konkretnej potrzebie społecznej jaką chce zaspokoić swoim produktem lub usługą. Kończy się na nowomowie – nawet nie chce mi się już czytać prezentacji, które często wyglądają, jak robione z jednej sztancy.

Z tym akurat do końca bym się nie zgodził. W sektorze małych i średnich spółek widać już bessę. Ich indeksy spadły nawet o kilkadziesiąt procent. Z punktu widzenia inwestora to dobrze. Jestem na giełdzie od 20 lat, ale tak dużych okazji jeszcze nie widziałem. Nawet w 2008 roku, bo wtedy spółki spadały bardzo mocno, ale też z bardzo wysokich poziomów. Teraz widać dużo fajnych, rozwojowych spółek, które można kupić nawet za czterokrotność ich rocznego zysku, czyli po bardzo dobrych cenach. To raczej tam, a nie w start-upach szukałbym dzisiaj szans na zarobienie pieniędzy.

Tak pewnie stałoby się na rozwiniętym rynku kapitałowym. W Polsce giełda jest dzisiaj tak drobnym wycinkiem całej gospodarki, że przestała mieć znaczenie. Ilość pieniądza zainwestowanego na giełdzie w porównaniu np. z oszczędnościami Polaków, jest znikoma. Start-upowe szaleństwo jeszcze trochę potrwa.