Co zmieni rządowa "Konstytucja dla firm". Według ekspertów politycy Ameryki nie odkryli, ale lepsze to niż nic

Rok wyborczy to chyba jedyna szansa dla przedsiębiorców, by prawo w końcu zaczęło się zmieniać na ich korzyść. Politycy dwoją się i troją, by zdobyć elektorat, a ponieważ wielu Polaków już obietnice nie wystarczają, muszę też słowa wprowadzać w czyn. Rząd własnie ogłosił przyjęcie "Konstytucji dla firm". Eksperci wskazują, że jest to powrót do dobrych zasad ze słynnej ustawy Mieczysława Wilczka i cieszą się, że politycy zrobili wreszcie chociaż tyle.

Jakie jutro po „konstytucji”
Co dziś obiecują politycy „nową” ustawą resortu gospodarki? Wiadomo już, że nie obniżą z 15 do 3 tys. euro progu obowiązkowego rozliczania się bezgotówkowego przez przedsiębiorców, o co postulowało Ministerstwo Finansów.

Wiadomo też, że zmienić ma się stosunek administracji publicznej do przedsiębiorców, z – obecnie skrajnie nieufnego – do zakładającego, iż jednak znacząca większość podmiotów gospodarczych nie stara się nikogo oszukać. Jak podało Centrum Informacji Rządowej po wczorajszym posiedzeniu: „Efektem proponowanych regulacji ma być m.in. zagwarantowanie, że załatwiając indywidualne sprawy organy administracji będą stosować naczelne zasady prawa gospodarczego”.

Dodatkowo zbiór regulacji ma się opierać o zasadę "co nie jest prawem zabronione - jest dozwolone”, zasadę równości w prowadzeniu działalności gospodarczej, zasadę rozstrzygania wątpliwości prawnych w urzędach na korzyść przedsiębiorców.

Piękne słowa, a co z praktyką?
"Konstytucja" dla firm pełna jest pięknych słów i określeń, pytanie tylko - czy dla przedsiębiorców faktycznie coś z tego wyniknie? – Przede wszystkim mogą odzyskać wolność – mówi nam Andrzej Sadowski, ekspert gospodarczy z Centrum im. Adama Smitha. – I świadomie mówię odzyskać, nie zyskać, bo tę wolność już kiedyś przedsiębiorcy dostali, a potem im ją odebrano, wprowadzając niewolniczą ustawę o swobodzie działalności gospodarczej - podkreśla.

Andrzej Sadowski, Centrum im. Adama Smitha

Teraz to, co robią politycy, to próba wmówienia nam, że ustawy Wilczka nie było, i że wprowadzają coś nowego. Prawda jest jednak taka, że starają się powrócić do obowiązującego do 2000 r. zapisu, tylko tak w nim mącąc, aby nikt się nie zorientował, że w sumie to mają już gotowy produkt.

Przypomnijmy, że ustawa Wilczka, jak nazywa się potoczne dokument rządowy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej, to zbiór 55 zasad opracowany według projektu ministra przemysłu Mieczysława Wilczka i premiera Mieczysława Rakowskiego, uchwalony przez Sejm PRL IX kadencji.

Ustawa, która obowiązywała od początku 1989 do końca 2000 roku, uznawana jest przez wielu ekspertów gospodarczych za najbardziej liberalną, jeśli chodzi o sposób rozumienia działalności gospodarczej. Andrzej Sadowski uważa nawet, iż jest ona wzorem ustawy o przedsiębiorczości, bo daje polskiemu biznesowi najwięcej wolności i co więcej - jest zgodna z polskimi zobowiązaniami wobec UE.

Andrzej Sadowski, Centrum im. Adama Smitha

Nie trzeba wprowadzać żadnej konstytucji dla firm, lecz wystarczy przywrócić starą ustawę. Kiedy w 25 rocznicę wprowadzenia dokumentu Wilczka w życie, zaprosiliśmy do konsultacji przedstawiciela Komisji Europejskiej okazało się, że praktycznie w całości jest ona z godna z obowiązującym obecnie prawem unijnym. Jedynie należałoby z niej usunąć punkt, który dyskryminuje firmy zagraniczne, co wówczas było do przyjęcia zważywszy na tamte czasy i ustrój, a dziś już nie. Poza tym jednak nie ma co zmieniać.

Można było szybciej?
Zdaniem Sadowskiego, gdyby polskie władze naprawdę chciały wprowadzenia nowych zasad w życie, można by dokonać tego niemalże na dniach. – Proszę zauważyć, że wprowadzenie w życie ustawy hazardowej, zajęło naszym rządzącym zaledwie dwa tygodnie – dodaje ekspert. Nie wspominając o ustawie reformującej OFE, która została dosłownie przepchnięta przez parlament w raptem kilka dni.

– Tymczasem o „konstytucji dla firm” słyszałem już dawno temu, od naszego byłego premiera, będąc zapraszanym do niego w roli eksperta. Kilka lat minęło i znów temat powraca. Pytanie kiedy skończy się mówienie, a zacznie działanie? – pyta Sadowski.

Powtórka z Wilczka
I faktycznie, analizując ustawę Wilczka i postulaty obecnej „konstytucji dla firm” nie sposób nie dostrzec wyraźnych podobieństw. W ustawie z 1988 roku czytamy m.in. o tym, że „podejmowanie i prowadzenie działalności gospodarczej jest wolne i dozwolone każdemu na równych prawach, z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa.”(Art. 1 ). A także: „Podmioty gospodarcze mogą w ramach prowadzonej działalności gospodarczej dokonywać czynności i działań, które nie są przez prawo zabronione” (Art. 4 ).

Mieczysław Wilczek. To właśnie jego ustawę polscy przedsiębiorcy uważają za wzór do naśladowania Fot. Wojciech Olkuśnik / Agencja Gazeta

Nawet jednak jeśli nowy dokument rządowy powielałby starą ustawę pod inną nazwą, przedsiębiorcy z pewnością do nikogo nie mieliby pretensji. Prof. Andrzej Blikle, który dobrze pamięta czasy obowiązywania ustawy Wilczka, twierdzi:

Prof. Andrzej Blikle

Chyba nie spotkałem żadnego przedsiębiorcy, który nie doceniałby tamtej ustawy. Unieważniała całe stare prawo i w kilku prostych punktach wprowadzała nowe, które daje przedsiębiorcom mnóstwo swobody w prowadzeniu biznesu. Niemniej zasada „co nie jest zabronione jest dozwolone” dawniej, gdy tego co zabronione było niewiele, naprawdę dawała przedsiębiorcom pole do kreatywności. Dziś jednak, gdy zakazów i ograniczeń jest znacznie więcej, wcale nie musi ona dawać przedsiębiorcy, aż takich profitów.

Szansę na wyraźną poprawę sytuacji polskich przedsiębiorców Blikle dostrzega natomiast w innej regulacji, a mianowicie w projekcie nowej ordynacji podatkowej, dzięki której urzędy mają wspierać podatników w rozwoju ich przedsiębiorstw.

Nadzieje na lepsze jutro
Ordynacja to jednak zupełnie oddzielna sprawa. Tylko czy bez niej "konstytucja dla firm" faktycznie pomoże, jeśli wejdzie w życie? Zdaniem Andrzeja Sadowskiego, jeśli faktycznie tak się stanie, to przedsiębiorcy rozwiną skrzydła. - Przede wszystkim jednak zyskają rocznie dwa miesiące życia, tyle bowiem do tej pory zajmowało im każdego roku rozstrzyganie spraw urzędowych - podkreśla specjalista z Centrum im. Adama Smitha.

Z kolei prof. Andrzej Blikle wierzy, że dopiero ordynacja podatkowa na tyle odmieni polskie urzędy skarbowe, że te zaczną działać na wzór największego brytyjskiego urzędu skarbowego z Cumbernauld, który w 1989 r. dostał prestiżową Europejską Nagrodę Jakości.

Andrzej Blikle

Urząd ten został nagrodzony za jakość, bo przyjął, że jego produktem, do którego owa jakość musi zostać zastosowana jest doradztwo podatkowe, a klientem dla którego ma być owy produkt skierowany, jest nie państwo, ale podatnik. W związku z tym urząd tak dostosował swój produkt, aby był on i owszem zgodny z obowiązującymi w państwie regulacjami, ale też interpretowany w sposób najlepszy dla podatnika. Mam więc nadzieję, że zmiany, o dla których w końcu zaczyna być widoczne zielone światło, doprowadzą do podobnego działania urzędów także i w Polsce.

Niewątpliwie zmiany są konieczne i to już. Nasi rodacy ostatnimi czasy jako miejsce na rozwój przedsiębiorczości chętniej niż Polskę, wybierają Słowację - obok Wielkiej Brytanii i Niemiec.