
Metallica to dziś największy zespół metalowy świata. Od lat w jego kontekście padają jednak oskarżenia o "sprzedanie się". Powód? Przede wszystkim to, że grupa osiągnęła ogromny komercyjny sukces.
W tym tekście weźmiemy fenomen Metalliki pod lupę i sprawdzimy, jakie działania sprawiły, że muzycy i ich management znaleźli się na biznesowym Olimpie.
Metallica, czyli o tym, jak uciec z podziemia
Metallica powstała w 1981 r. z inicjatywy perkusisty Larsa Ulricha i wokalisty oraz gitarzysty Jamesa Hetfielda. Już w 1983 r. udało się im (oczywiście w towarzystwie innych muzyków: gitarzysty Kirka Hammetta i basisty Cliffa Burtona) nagrać debiutancką płytę, "Kill'Em All", która wstrząsnęła ówczesną sceną metalową i wraz z innymi wydawnictwami dała podwaliny pod thrash metal, czyli furiacki miks heavy metalu i punka.
Już we wczesnych miesiącach działalności zespół potrafił się sprawnie promować. I to w nieszczególnie kosztowny sposób. Muzycy po prostu reklamowali się metodą tape tradingu: rozsyłali do fanów swoją taśmę demo, która szybko zyskała popularność i umożliwiła Metallice stosunkowo szybko zadebiutować na rynku fonograficznym.
Grupa zrozumiała też, że, by wybić się poza underground, musi zdobywać coraz szersze grono słuchaczy. Pierwsze parę kroków na tej drodze wykonała przy okazji drugiego albumu w swojej dyskografii, "Ride the Lightning". To na nim znalazła się ballada "Fade to Black" (pierwsza zapowiedź późniejszego turbo-hitu "Nothing Else Matters"), ale też "Escape", utwór, który, jak przyznawali sami muzycy, powstał z myślą o promocji w radiu (ostatecznie plan spalił na panewce). Do tego doszła przede wszystkim umowa nie z małą wytwórnią Megaforce Records, która wydała debiut, ale znacznie większą Electrą.
Przypieczętowaniem pierwszego okresu działalności Metalliki był album "Master of Puppets" z 1986 r. Na tym etapie zespół połączył parę elementów, które złożyły się na fundamenty jego późniejszego ogromnego sukcesu komercyjnego. Potrafił przekonać do siebie większą wytwórnię, nie bał się eksperymentować ze swoją muzyką i przede wszystkim ciężko pracował, intensywnie koncertując w USA i Europie.
Pierwszy teledysk i wkroczenie do mainstreamu
Przełom nastąpił jednak przy płycie "...And Justice For All", nagranej już z nowym basistą Jasonem Newstedem (Burton zginął w 1987 r. w wypadku samochodowym w czasie trasy koncertowej zespołu). Ironią losu jest fakt, że to na tym najbardziej złożonym muzycznie albumie w dorobku "Mety" znalazła się ballada "One", do której nakręcono pierwszy teledysk grupy.
Okazało się, że był to bilet do mainstreamu. I to do tego stopnia, że muzycy zostali zaproszeni na galę rozdania nagród MTV. Statuetki nie otrzymali, ale i tak można było uznać to za ukoronowanie ich sprintu z metalowego podziemia na muzyczny Olimp. Wszystko działo się w latach 1988-1989. Zespół, przypomnę, powstał w 1981 roku. Zaskakujące tempo!
Najlepsze miało jednak nadejść wraz z wydawnictwem "Metallica" (potocznie nazywanym przez czarną okładkę "Black Albumem") z 1991 r. Wspomniałem wcześniej, że muzycy potrafili spuścić z tonu i zamiast stale okładać słuchacza mosiężnymi riffami, czasami starali się zauroczyć go pięknymi melodiami w balladach.
Ich piąta płyta była najlepszym dowodem na to, jak bardzo potrafili zrozumieć potrzeby ówczesnego rynku muzycznego. Zagmatwane kompozycje z "... And Justice..." zastąpiły hardrockowe hymny, oparte na schemacie piosenki i z refrenami, które idealnie nadawały się do chóralnego śpiewania w wielkich halach i na stadionach.
Management zespołu i wytwórnia potrafiły wycisnąć "Black Album" jak soczystą cytrynę. Płytę promowano tym razem aż pięcioma teledyskami, "Nothing Else Matters"', The Unforgiven" i "Enter Sandman" królowały na listach przebojów (do dziś to chyba najbardziej znane kompozycje formacji), a wszystko ukoronowały spektakularne trasy koncertowe, w tym z także przeżywającymi wtedy swoje najlepsze lata muzykami z Guns N'Roses.
Oczywiście, można spłycić genezę sukcesu komercyjnego Metalliki sugerując, że to tylko efekt świetnego songwritingu, ale, jak pokazuje historia rocka, to nie wystarczy. Zespół i jego współpracownicy świetnie wykorzystali wtedy popularność MTV i samej idei telewizji muzycznej (stąd aż pięć wideoklipów) oraz spostrzegli to, że thrash metal jako gatunek przestawał być modny, ustępując miejsca bardziej ekstremalnym odmianom metalu. Na tym ostatnim polu wykazali się zdolnościami profetycznymi, gdyż wkrótce metalowa scena zaczęła przeżywać poważniejszy kryzys przez eksplozję grunge'u.
Dobrym posunięciem była też trasa z Gunsami, która mogła pomóc Metallice zdobyć nowych fanów. Szczególnie, że w czasie tego tour Axl Rose, wokalista Guns N'Roses, robił wszystko, by zrazić do siebie swój elektorat, niemal regularnie spóźniając się na własne koncerty.
Metallica na nowo
W 1996 r. fani Metalliki, którzy pokochali ten zespół w latach 80., musieli przeżyć szok. Już "Black Album" nadwyrężył ich zaufanie. Płyta "Load" została potraktowana jako ostateczny akt zdrady. I jednocześnie dowód na to, że pod kątem biznesowym w biurze grupy ktoś potrafił planować parę kroków do przodu.
Muzycy zmienili swój wizerunek: ścięli włosy, zaczęli przypominać kolegów ze sceny z U2, ale też lepiej wpasowywać się w ówczesną modę. Zmodyfikowano też logo zespołu. I przede wszystkim ponownie zmieniła się muzyka. Metal na dobre został zostąpiony przez southern rocka, a nawet inspiracje twórczością popularnego wtedy Alice in Chains. To pozwoliło grupie przetrwać 2. połowę lat 90. XX wieku. W czasie, gdy koledzy z metalowej sceny Hetfielda i Ulricha przeżywali finansowy kryzys, metallikowy biznes działał jak sprawnie naoliwiona machina.
Kolejną metamorfozę wizerunku formacji przeprowadzono na początku XXI w. wraz z premierą "St. Anger". Choć mowa o krążku, który do dziś bywa przez fanów określany "tym najgorszym" w dorobku "Mety", zespół po raz kolejny się zmienił, świetnie odnajdując pod kątem image'u i muzyki (tym razem bardziej agresywnej, ale opartej na innych patentach niż w latach 80.) w czasie numetalowej rewolucji. Walkę o nowe pokolenie ułatwiły też stadionowe trasy z bardzo popularnymi wtedy Linkin Park, Limp Bizkit czy Slipknot. Ówcześni nastolatkowie mogli chodzić na koncerty głównie dla supportów, ale przy okazji doświadczali potęgi Metalliki. I nierzadko z miejsca stawali się jej fanami.
Powrót do korzeni
W 2008 r. zespół ponownie się zmienił. A dokładniej: albumem "Death Magnetic" starał powrócić do swoich thrashmetalowych korzeni. Choć płyta okazała się cieniem dawnych dokonań, na fanów podziałały powrót do klasycznego logo z lat 80. i ponowne stylizowanie muzyków na metalowców. Za szczególnie cyniczne można uznać promowanie płyty balladą "The Day That Never Comes", która przywoływała skojarzenia z "One" (także na poziomie teledysku).
Właśnie, klipy! W 2016 r. muzycy ponownie pokazali, jak dobrze rozumieją zmieniające się realia. Tak jak pod koniec lat 80. wypromowali się za pomocą "obrazka" do "One", tak dekadę temu stworzyli teledysk do każdego z utworów, który znalazł się na wydanym wtedy "Hardwired... to Self-Destruct". Klipy zaczęły generować na Youtube ogromne liczby wyświetleń. Sieć zastąpiła telewizję.
Do tego doszło promowanie zespołu na jeszcze innym froncie: w różnych produktach popkultury. Szczególnie godne uwagi było umieszczenie utworu "Master of Puppets" w serialu "Stranger Things", co ponownie pozwoliło grupie pozyskać nowe pokolenie fanów (aż dziwne, że nastolatki zachwyciły się thrashmetalowym hymnem z 1986 r.).
Wszystko zadziałało i sprawiło, że Metallica stała się jeszcze bardziej popularna niż parę lat wcześniej. Trend ten był kontynuowany w kolejnych latach, czego ukoronowaniem była trasa promująca album "72 Seasons", w ramach której grupa grała po dwa koncerty w jednym mieście, wyprzedając za niemal każdym razem stadiony.
Ten ostatni pomysł jest kolejnym przykładem geniuszu ekonomicznego managementu. Pozwoliło to zapewne mocno zredukować koszty związane z przewożeniem sprzętu i sceny. Do tego najwytrwalsi fani zostali wręcz zmuszeni do kupienia biletów na dwa koncerty, gdyż Metallica grała za każdym razem inne setlisty, które dopiero razem gwarantowały pełne doświadczenie. Ścięto koszty, a zarabiano zapewne więcej.
Zobacz także
A jednak nie wszystko było idealne
Jasne, zespół zaliczał też w swojej biznesowej drodze wpadki. A to rzucił wyzwanie Napsterowi, platformie, która umożliwiała ściąganie na dysk komputera plików mp3 z muzyką (fani na 3 minuty znienawidzili wtedy Metallikę), a to nagrał fatalny film koncertowy "Through the Never", czy wreszcie zorganizował dwie edycje własnego festiwalu Orion Festival, które okazały się finansową klapą. Od 1981 r. bilans jest jednak zdecydowanie na plus.
Metallica, czyli (niemal) idealny biznesplan
Historia Metalliki pokazuje, że wielki sukces w branży muzycznej nie jest wyłącznie efektem talentu i dobrych piosenek. To także umiejętność obserwowania rynku, dostosowywania się do zmieniających się gustów odbiorców, wykorzystywania nowych kanałów promocji i konsekwentnego budowania marki.
Ulrich, Hetfield i ich współpracownicy wielokrotnie ryzykowali utratę zaufania części fanów, zmieniając muzykę i wizerunek zespołu, ale za każdym razem potrafili znaleźć sposób na dotarcie do kolejnego pokolenia słuchaczy. Nie wszystkie ich biznesowe decyzje okazały się trafione, jednak Metallica przetrwała zmiany na rynku muzycznym, kolejne mody i kryzysy branży, stając się globalną marką, która od ponad czterech dekad skutecznie monetyzuje swoją popularność. Można dyskutować, czy po drodze grupa nie straciła części artystycznej tożsamości. Trudno jednak odmówić jej jednego: pod względem biznesowym analiza jej historii to prawdziwa lekcja sprawnego zarządzania marką.
Czy jesteś fanem Metalliki?
... odpowiedzi




