Format JPEG XL robi rewolucję. Niestety polski wynalazca nie dostał grosza od bigtechów

Dobrze znany JPEG ma poważnego konkurenta. Nowy format kompresji obrazów JPEG XL ma już trafiać na cyfrowe salony, niosąc ze sobą polskie DNA. Mało kto wie, że kluczowy algorytm napędzający ten nowoczesny format to dzieło dra Jarosława Dudy z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Patent zwędziły mu wielkie firmy technologiczne (bigtechy), z którymi wynalazca prowadził nierówną wojnę prawną.

Debiut formatu JPEG w latach 90. wyznaczył nową epokę w świecie cyfrowym. Był to przełomowy balans między jakością obrazów a rozmiarem plików, co w dobie modemów telefonicznych i słabych procesorów okazało się kluczem do sukcesu.

To właśnie dzięki tej technologii fotografia przestała być domeną wąskiego grona ekspertów, stając się fundamentem współczesnej kultury. Jednak nowoczesne wyświetlacze i zapotrzebowanie na treści HDR wymusiły stworzenie następcy wysłużonego formatu JPEG.

Jest nim JPEG XL – standard kompresji, który przy zachowaniu lepszych detali pozwala zmniejszyć rozmiar plików nawet o kilkadziesiąt procent. Jego sercem jest algorytm ANS (Asymmetric Numeral Systems), opracowany przez dra Jarosława Dudę. To rozwiązanie odpowiada za tzw. kodowanie entropijne, czyli zapisywanie danych w najkrótszej możliwej formie bez utraty informacji. Mamy powód do dumy? Trochę, ale problem w tym, że Polak nie zarobił grosza na swoim sukcesie. Okazał się bezbronny w starciu z gigantami technologicznymi.

Autor stworzył to rozwiązanie jako pracę magisterską i zamierzał podzielić się nim za darmo. A za jego plecami zaczęły działać Google z Microsoftem. Pierwszy gigant próbował opatentować format JPEG XL nim porzucił temat w 2019 roku. Firma Billa Gatesa nie odpuściła: jak twierdzi napisała własny kod który robi to samo, rzekomo lepszy niż dra Dudy.

"Nikt nie wie, co tam jest nowego; próbowaliśmy to czytać, dyskutować ze specjalistami od kompresji, ale wyglądało na standardowy opis wariantu rANS, wręcz przepisany z publicznych materiałów" – zwierzał się Jarosław Duda w wywiadzie dla Spider's Web w 2024 roku, gdy pojawiały się plany o całkowitej zmianie formatowania.

Naukowcowi udało się nawet zainteresować swoją sprawą polskich parlamentarzystów. W 2022 roku pojawiły się dwie interpelacje, a potem słuch o nich zaginął. Tymczasem za oceanem urzędnicy nie próżnowali. Microsoft dostał patent w Stanach. Polak próbował jeszcze walczyć, ale świadomy gigantycznej dysproporcji sił stracił do tego serce.

"Mam bardzo pomocną znajomą panią prawnik i rzecznika patentowego, cały czas próbują działać, ale powiedzmy sobie szczerze, co mogą dwie osoby pomagające mi hobbystycznie w starciu z takim gigantem jak Microsoft? Zresztą naprawdę jestem zmęczony tym tematem, mam go serdecznie dość i nie chcę już do niego wracać. Nie chcę sobie robić wrogów, wolę pracować nad czymś pozytywnym. Skupiam się na zupełnie innych projektach" – mówił dr Jarosław Duda w wywiadzie Spider's Web.

Nowy standard posiada również nowe funkcje jak np. szeroka rozpiętość tonalna HDR, przezroczystość znana z PNG, animacje czy większe przestrzenie barw.

Zastosowanie tej technologii skraca czas odpowiedzi stron internetowych, minimalizuje zużycie transferu mobilnego i pozwala na efektywniejsze zarządzanie przestrzenią dyskową.

Proces wdrażania JPEG XL do powszechnego użytku nabrał tempa. Po wpisaniu kilka lat temu w międzynarodowe standardy, format doczekał się kluczowych implementacji: na początku 2025 roku trafił do systemu Windows, a na przełomie 2025 i 2026 roku został zintegrowany z silnikiem Chromium (na którym działają takie przeglądarki jak np. Google Chrome, Opera, Microsoft Edge czy Brave).

źródło: Spider's Web