Dzień Ojca 2026 i Kodeks pracy. Mają masę benefitów i o nich nie wiedzą

Z danych GUS wynika, że polscy ojcowie są bardzo aktywni zawodowo. W IV kwartale 2025 roku pracowało prawie 3,58 mln mężczyzn wychowujących dzieci do 18. roku życia. Tylko około 17 tys. pozostawało poza rynkiem pracy z powodów rodzinnych lub osobistych.

Zmienia się również podejście do urlopów związanych z opieką nad dzieckiem. Według danych Fundacji Share the Care i ZUS w 2025 roku z urlopu rodzicielskiego skorzystało już 24 proc. ojców, czyli około 57 tys. mężczyzn. Dla porównania, w 2022 roku było ich zaledwie 3,7 tys. Rośnie też świadomość tego rozwiązania, a urlop rodzicielski ojców coraz częściej staje się elementem rodzinnego planowania.

Przełom nastąpił po wdrożeniu unijnej dyrektywy work-life balance. Wprowadzenie dziewięciu tygodni nieprzenoszalnego urlopu rodzicielskiego dla każdego z rodziców sprawiło, że coraz więcej mężczyzn zaczęło korzystać z tego prawa. Szczegółowo opisuje to nowelizacja Kodeksu pracy – jakie zmiany dla ojców przyniosła w pierwszej kolejności.

Zakres dostępnego wsparcia jest znacznie szerszy niż wielu rodziców przypuszcza.

Ojciec wychowujący dziecko ma prawo do 14 dni kalendarzowych urlopu ojcowskiego. Jest to uprawnienie niezależne od praw matki i nie można go przekazać drugiemu rodzicowi. Za okres wolnego przysługuje zasiłek w wysokości 100 proc. podstawy wynagrodzenia.

Urlop można wykorzystać do ukończenia przez dziecko pierwszego roku życia albo w ciągu 12 miesięcy od uprawomocnienia się decyzji o adopcji.

Po zmianach wynikających z dyrektywy work-life balance każdy z rodziców otrzymał własną część urlopu rodzicielskiego. Ojcowie mają do dyspozycji dziewięć tygodni, których nie mogą przekazać matce dziecka. Niewykorzystany urlop po prostu przepada.

Rodzice dzieci do 14. roku życia mogą korzystać z dodatkowego zwolnienia od pracy w wymiarze dwóch dni lub 16 godzin rocznie. Za ten czas zachowują pełne wynagrodzenie.

Prawo to przysługuje łącznie obojgu rodzicom, dlatego sami decydują, które z nich wykorzysta przysługujące dni.

Rodzice dzieci do ukończenia 8 lat mogą wystąpić do pracodawcy o bardziej elastyczną organizację pracy. Może ona obejmować:

Pracodawca powinien rozpatrzyć taki wniosek, uwzględniając zarówno potrzeby pracownika, jak i możliwości organizacyjne firmy.

Pracownicy korzystający z urlopu ojcowskiego lub rodzicielskiego objęci są szczególną ochroną. W wielu przypadkach pracodawca nie może w tym czasie wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę.

Ojcowie mogą samodzielnie składać wnioski o świadczenie wychowawcze 800 plus. Wsparcie przysługuje na każde dziecko do ukończenia 18 lat i nie jest uzależnione od wysokości dochodów rodziny.

Rodzice dzieci do trzeciego roku życia mogą korzystać ze świadczeń oferowanych w ramach programu "Aktywny Rodzic". O wsparcie mogą ubiegać się zarówno matki, jak i ojcowie. Wątpliwości, jak dostać babciowe, warto rozwiać jeszcze przed złożeniem wniosku.

Rodzice mają również możliwość skorzystania z ulgi podatkowej. Jej wysokość zależy od liczby dzieci i sytuacji dochodowej rodziny. W praktyce odliczenie może wynieść nawet około 2700 zł rocznie na jedno dziecko.

Rosnąca liczba ojców korzystających z uprawnień rodzicielskich świadczy o zmianach społecznych, jednak proces ten nadal trwa. Coraz więcej mężczyzn chce aktywnie uczestniczyć w wychowaniu dzieci, ale nie zawsze sprzyjają temu warunki panujące w miejscu pracy czy utrwalone społeczne wzorce. Jak zauważają eksperci, ojcowie na urlopie to dobry sygnał, ale system dalej utrwala stereotypy.

Większe zaangażowanie ojców przynosi korzyści całym rodzinom oraz gospodarce. Dzięki bardziej równemu podziałowi obowiązków kobiety łatwiej wracają do aktywności zawodowej, a mężczyźni mają możliwość budowania silniejszych więzi z dziećmi. Ma to znaczenie tym większe, że pogłębia się kryzys demograficzny, a partnerski model rodziny bywa wskazywany jako jeden z czynników mogących łagodzić jego skutki.

Źródło: Bankier