Koniec "specjalnego" traktowania Ukraińców w Polsce. Specustawa traci moc

W praktyce decyzja rządu uderza głównie w osoby niepracujące i dorosłych, którzy do tej pory korzystali z przywilejów specustawy. Dla dzieci, kobiet w ciąży i innych grup wrażliwych system nadal przewiduje częściową ochronę.

Po 4 marca 2026 r. ochrona czasowa w Polsce będzie możliwa tylko po złożeniu wniosku o PESEL UKR w ciągu 30 dni od przyjazdu. Brak wniosku oznacza, że cudzoziemiec automatycznie rezygnuje z ochrony czasowej i traci prawo do świadczeń. Dla tych, którzy mieli PESEL nadany na podstawie oświadczenia, konieczne będzie potwierdzenie tożsamości w urzędzie gminy. Projekt przewiduje też utrzymanie najważniejszych ułatwień, takich jak potwierdzenie legalnego pobytu przez PESEL UKR, aplikacje Diia.pl i mObywatel. Uproszczone zasady pracy i prowadzenia działalności gospodarczej dla tych, którzy już rozpoczęli działalność też będą podtrzymane.

To koniec darmowej opieki zdrowotnej dla niepracujących obywateli Ukrainy. Od marca dostęp do wszystkich świadczeń będą mieli tylko ubezpieczeni pracownicy i osoby mieszkające w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania. Wyjątkami są dzieci, kobiety w ciąży, ofiary przemocy, ranni żołnierze oraz nagłe przypadki medyczne.

Pomoc społeczna też zostanie ograniczona do minimum. Podobnie jak inni cudzoziemcy przebywający w Polsce, Ukraińcy otrzymają schronienie, posiłek i niezbędne ubranie.

Do końca roku szkolnego 2025/2026 dzieci uchodźców nadal będą mogły korzystać z dodatkowych lekcji języka polskiego. Oddziały przygotowawcze oraz wsparcia nauczycieli i asystentów też będzie nadal dostępne. Po zakończeniu roku szkolnego nastąpi pełne przejście na zasady ogólne, które obowiązują w Polsce. Od teraz system zakwaterowania przewiduje krótkoterminowe miejsce kryzysowe do 60 dni (maksymalnie 12 miesięcy od wybuchu wojny) oraz długoterminowe tylko dla osób szczególnie wrażliwych. Na specjalnie traktowanie mogą liczyć osoby starsze, niepełnosprawne, kobiety w ciąży, matki wychowujące dzieci do 12 miesięcy, osoby chore po hospitalizacji lub objęte opieką zastępczą.

Decyzja rządu oznacza koniec systemu, który przez kilka lat ułatwiał życie uchodźcom z Ukrainy. Dla wielu dorosłych Ukraińców oznacza to konieczność dostosowania się do standardowych zasad funkcjonowania w Polsce. Zadbanie o ubezpieczenie i składki zdrowotne znajdzie się po ich stronie. Kończy się też możliwość zakładania działalności gospodarczej na takich samych zasadach jak obywatele Polski, ale tylko dla nowych przedsiębiorców. Dotychczasowe firmy mogą działać do końca okresu legalności pobytu, jeśli spełniają ustawowe wymogi. To pierwszy krok w kierunku ujednolicenia systemu wsparcia dla wszystkich cudzoziemców. Specustawa przez lata dzieliła cudzoziemców na obywateli Ukrainy i tych pozostałych. Podyktowane było to sytuacją w ich ojczyźnie. Od teraz każdy z obcokrajowców będzie równy.