Konflikt USA z Iranem toczy się w twoim portfelu. Kowalska i Nowak nie uciekną

USA od miesięcy naciskają na Iran, by ten porzucił swój program atomowy. Kilka dni temu media poinformowały jednak, że w tle prowadzone są rozmowy na temat handlu ropą i gazem. Tlący się konflikt uderza w stan konta Polaków i sprawia, że w sklepach podczas zakupów zostawiamy raz mniej, a raz więcej pieniędzy. W tym tekście wyjaśnimy, jak sytuacja na Bliskim Wschodzie wpływa na życie codzienne w naszym kraju.

Nim przejdziemy do gospodarki, cofnijmy się o kilka dekad i wyjaśnijmy, o co chodzi w sporze Iranu z USA.

Choć trudno to sobie dziś wyobrazić, Iran jeszcze w latach 70. był krajem prozachodnim. Wszystko zmieniło się w wyniku rewolucji islamskiej w 1979 r., kiedy obalony został wspierany przez USA szach Mohammad Reza Pahlawi. Zrobili to rewolucjoniści pod wodzą ajatollaha Chomeiniego. Przejęli władzę, co zakończyło dekady amerykańskiej dominacji w Teheranie.

Punktem kulminacyjnym konfliktu było pojmanie amerykańskich zakładników. Irańczycy zajęli ambasadę USA w Teheranie i przetrzymywali w niej 52 Amerykanów przez 444 dni.

W latach 80. konflikt wszedł w nową fazę. Stany Zjednoczone popierały Irak podczas wojny iracko-irańskiej. Przez kolejne dekady relacje pozostawały napięte.

W 2015 r. osiągnięto historyczne porozumienie nuklearne, Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). Umowa została podpisana w Wiedniu pomiędzy Iranem a Stanami Zjednoczonymi, Rosją, Wielką Brytanią, Francją, Chinami oraz Niemcami. Stroną porozumienia była też Unia Europejska.

I tu natrafiamy na pierwszą wskazówkę dotyczącą naszych portfeli. Efektem podpisania porozumienia był znaczący spadek ceny ropy naftowej. Powód? Iran jest właścicielem czwartych co do wielkości złóż ropy naftowej. To kraj, w którym warto rządzić.

8 maja 2018 roku prezydent Donald Trump jednak ogłosił wycofanie się USA z porozumienia. Z charakterystyczną dla siebie przesadą określił je "najgorszą umową w historii". Twierdził, że wcale nie uniemożliwiła ona Iranowi prowadzenia prac nad bombą atomową (co ciekawe, wiele wskazuje na to, że miał rację). Rządy prezydenta Joe Bidena nie przyniosły na tym polu przełomu.

I tak dotarliśmy do czasów współczesnych. Donald Trump wrócił do Białego Domu i już latem 2025 r. sytuacja na Bliskim Wschodzie ponownie się zaogniła. USA zbombardowały nawet obiekty, w których Iran miał prowadzić prace nad bombą jądrową. Obecnie Stany Zjednoczone prowadzą rozmowy z Teheranem dotyczące zakończenia jego projektu atomowego. By "popchnąć" je do przodu, Pentagon wysłał w region łącznie już dwa lotniskowce, grożąc Iranowi wojną.

Dlaczego jednak to wszystko powinno w ogóle interesować polskiego konsumenta? Przecież często w tego typu rozmowach słyszymy argument typu: "a, tam to niech się biją". Nic bardziej mylnego!

Czym temperatura w Iranie jest wyższa (i nie chodzi o temperaturę powietrza, a napięcie geopolityczne), tym ceny ropy wyższe. Dlaczego? Wspomniałem już, że Teheran kontroluje czwarte co do wielkości złoża tego surowca. Nie chodzi zresztą tylko o to, że ajatollahowie mają dostęp do takiego bogactwa. Ich kraj leży w takim miejscu, które umożliwia im blokadę Cieśniny Ormuz.

W tym momencie otrzymujemy kolejny element układanki. Cieśnina Ormuz to bardzo wąski, ale kluczowy szlak morski, przez który codziennie przepływa ogromna ilość ropy. W ciągu doby to nawet 16,5–17 milionów baryłek, czyli 40 proc. transportu drogą morską i 20 proc. całego "czarnego złota" na świecie.

W najwęższym miejscu cieśnina ma 54 km szerokości. Jej maksymalna głębokość to 220 m, minimalna w torze wodnym to jedynie 10 m. Od tej stosunkowo wąskiej przestrzeni zależy los światowej gospodarki.

Nie muszę dodawać, że cieśninę dość łatwo zablokować, a tym samym "zatkać" rynek ropy. W efekcie podaż tej ostatniej spadnie, co wywinduje ceny surowca na rekordowe poziomy. Efekty szybko zobaczymy na stacjach benzynowych, ale nie tylko.

Warto teraz ze świata wielkiej polityki wrócić do domu Kowalskiego. Czym wyższa cena ropy, tym droższy staje się transport, a więc więcej płacimy właściwie za wszystko. Warto podać dane liczbowe: transport stanowi aż 11 proc. koszyka inflacyjnego GUS.

W ostatnim czasie cena ropy zaczęła ponownie rosnąć. Powód? Iran z powodu ćwiczeń wojskowych częściowo zamknął Ormuz. Skok kursu ropy byłby zapewne wyższy, ale obawy inwestorów były tłumione przez fakt, że w tle trwają dalsze negocjacje USA z Iranem, których celem jest osiągnięcie nowego porozumienia.

W praktyce oznacza to, że ceny paliwa na stacjach mogą wkrótce lekko wzrosnąć.

Kiedy wszyscy będziemy mogli odetchnąć z ulgą? Dopiero wtedy, gdy obie strony podpiszą nowy plik umów i ryzyko wojny spadnie do niższego poziomu.

Warto dodać, że dziś USA negocjują z Teheranem nie tylko kwestie zamknięcia programu nuklearnego, ale też umowy związane z handlem ropą, gazem, inwestycjami w górnictwo i zakupem samolotów. Celem Amerykanów jest zdobycie większych wpływów w regionie, zapewne w zamian zaoferują Iranowi zdjęcie sankcji gospodarczych, które na nie nałożyły.

Jednocześnie jest to próba uderzenia w Chiny, które są głównym nabywcą irańskiej ropy naftowej (1,5-2 mln baryłek dziennie, czyli 53-54 mld USD). Jeżeli USA uda się położyć rękę na tej podaży, mogą szachować swojego największego geopolitycznego rywala.

Choć konflikt między Teheranem a Waszyngtonem wydaje się nam dość odległy, jego skutki odczuwamy przy każdej wizycie na stacji paliw i przy sklepowej kasie. Wystarczy iskra w rejonie Cieśniny Ormuz, by ceny ropy poszybowały, a wraz z nimi koszty transportu, produkcji i usług. To pokazuje jak bardzo światowa gospodarka jest dziś systemem naczyń połączonych: decyzje podejmowane w Białym Domu czy w Teheranie mogą w ciągu kilku dni odbić się na budżetach polskich rodzin.