Tajniacy fiskusa zamówili pizzę. Wyciągnęli legitymacje po pierwszym kęsie krewetki

"Z dumą wprowadzamy do menu najdroższą pizzę w historii naszego lokalu. Cena: jedyne 2 500 zł za sztukę!" – napisał z potężną dawką ironii w swoich mediach społecznościowych właściciel pizzerii Sabroso w Gdańsku.

Jak szybko wyjaśnił, kosmiczna kwota nie jest wcale efektem szalejącej inflacji, nagłego wzrostu cen włoskiej mąki ani ekskluzywnych dodatków. To bezpośredni rezultat wizyty urzędników skarbowych, którzy postanowili wpaść do lokalu na obiad.

Urzędnicy fiskusa regularnie dysponują budżetem na tzw. nabycia sprawdzające. W praktyce oznacza to, że w cywilnych ubraniach, incognito, wcielają się w rolę zwykłych, czasami wręcz nienagannie uprzejmych klientów. Odwiedzają fryzjerów, lekarskie gabinety, salony kosmetyczne czy właśnie pizzerie. Korzystają z usługi, zamawiają danie, proszą o paragon i dopiero po jego otrzymaniu wyciągają legitymacje służbowe, sprawdzając poprawność transakcji.

To nie żadna nowość ani urzędowy wymysł ostatnich miesięcy. Już kilka lat temu pisaliśmy, że skarbówka będzie mogła legalnie robić prowokacje w ramach "nabycia sprawdzającego". Mechanizm wprowadzony w ramach Polskiego Ładu zaczął obowiązywać od początku 2022 roku i od tej pory przybiera na sile.

W gdańskim Sabroso urzędnicy postanowili zamówić pizzę z krewetkami. I to był początek podatkowych kłopotów właściciela.

Restaurator bez problemu wydał paragon, ale popełnił błąd, który na stałe wpisał się w katalog najczęstszych potknięć branży. Naliczył pizzę z 8-procentową stawką VAT, czyli taką, jaka w Polsce standardowo przysługuje większości gotowych posiłków serwowanych w gastronomii.

Problem polega na tym, że według polskiego taryfikatora owoce morza (w tym krewetki, homary czy kalmary) są traktowane przez fiskusa preferencyjnie inaczej – jako towar luksusowy. Wymagają one nałożenia 23-procentowej stawki VAT na całe danie. W praktyce oznacza to podatkowy absurd: ta sama pizza z szynką czy pieczarkami legalnie pojedzie do klienta z VAT-em 8 proc., ale dorzucenie na wierzch choćby kilku krewetek automatycznie zmienia stawkę podatkową całego produktu na 23 proc.

To stary problem, na który branża zwraca uwagę od lat. Już opisywaliśmy, że na jedzenie w restauracjach stać już niewielu, a właściciele alarmują, że będzie jeszcze drożej. To właśnie m.in. ze względu na 23-procentowy VAT, którym państwo obciąża "towary luksusowe" w rodzaju owoców morza czy napojów, mimo że dla klienta są one normalnym dodatkiem do pizzy czy makaronu.

"Podobno owoce morza to luksus, ale nie spodziewałem się, że nasza krewetka będzie miała cenę jak z ekskluzywnej restauracji w Monako. Mandat zapłacony, stawka VAT poprawiona. Zapraszamy na pizzę z krewetkami – teraz już w standardowej cenie, ale smakuje jak te za 2500 zł" – dodał gdański restaurator.

Post pizzerii Sabroso błyskawicznie stał się hitem sieci, a o "krewetkowej przygodzie" usłyszała cała Polska. W rozmowie z mediami właściciel lokalu, Grzegorz Klein, przyznał, że nie spodziewał się aż takiego szumu medialnego, ale cieszy się, że temat wyzwań, z którymi na co dzień mierzy się polska gastronomia, ujrzał światło dzienne.

Jednak patrząc na sprawę całkowicie trzeźwym, biznesowym okiem, trzeba postawić sprawę jasno: 23-procentowy VAT na owoce morza w Polsce to nie jest żadna wiedza tajemna ani nowa urzędowa pułapka. Te przepisy obowiązują w naszym kraju od wielu lat.

Każdy przedsiębiorca otwierający lokal gastronomiczny, a już na pewno biuro rachunkowe obsługujące taką działalność, musi znać tę zasadę na pamięć. Krewetki na paragonie od lat są dla skarbówki tym, czym czerwone sukno dla byka – najprostszym sposobem na łatwy mandat podczas rutynowej kontroli.

Choć przedsiębiorcy mogą mieć wrażenie, że fiskus poluje na każdego po kolei, dane są inne. Jak donosiły niedawno media, skarbówka kontroluje mniej, ale skuteczniej – i bardzo precyzyjnie typuje podatników. W 2024 r. kontrole spadły o 24 proc., ale w aż 98 proc. wykryto nieprawidłowości. Narzędzia takie jak STIR czy JPK pozwalają urzędnikom celować w te branże i konkretne firmy, gdzie prawdopodobieństwo "trafienia" jest najwyższe. Gastronomia – w tym pizzerie z owocami morza w karcie – jest tu na pierwszej linii frontu.

Z naszych ustaleń wynika zresztą, że dziesiątki tysięcy prowokacji rocznie to dziś standard – skarbówka przeprowadza anonimowe kontrole i na celowniku znajdują się głównie gastronomia, handel detaliczny oraz usługi. Tylko w 2024 r. przeprowadzono ponad 59 tys. nabyć sprawdzających i wystawiono 18 tys. mandatów.

Właściciel Sabroso i tak może mówić o względnym szczęściu, bo kontrolerzy potraktowali go dość łagodnie. Zgodnie z przepisami kodeksu karnego skarbowego za tego typu wykroczenie urzędnik ma prawo wystawić mandat w przedziale od jednej dziesiątej do nawet pięciokrotności minimalnego wynagrodzenia.

Biorąc pod uwagę stawki obowiązujące w 2026 roku, widełki te wyglądają następująco:

Ostateczna kwota zależy wyłącznie od indywidualnej oceny kontrolera, który bierze pod uwagę zarówno skalę uszczuplenia podatkowego (czyli ile państwo straciło na złej stawce VAT), jak i dotychczasową historię oraz sytuację majątkową sprawcy.

To gorzkie podsumowanie ekonomicznej rzeczywistości polskich małych firm. Sam właściciel Sabroso w rozmowach z mediami otwarcie skarżył się, że urząd "mógł przecież zwrócić uwagę, pouczyć, nakazać korektę" – wybrał jednak najtwardsze możliwe rozwiązanie.

To zresztą stała melodia polskiej skarbówki – pisaliśmy już wielokrotnie, że fiskus przekracza granice absurdu, a jego kompromitujące akcje dziwią nawet starych wyjadaczy z branży doradczej. Klimat "kary zamiast pouczenia" jest w naszym kraju zakodowany na poziomie systemowym.

Gdański mandat w kwocie 2500 zł został zapłacony, a pizzeria Sabroso zyskała darmową reklamę na całą Polskę. Dla reszty przedsiębiorców w kraju to jednak doskonałe, rzetelne przypomnienie: zanim wprowadzisz do menu modne owoce morza, upewnij się, że twoja kasa fiskalna potrafi odróżnić kurczaka od krewetki. Skarbówka na pewno to sprawdzi.