Rząd wyśle Ci SMS-a o starcie naszych F-16. Gorszy byłby tylko gołąb pocztowy

Trzeba było miesięcy analiz, żeby ktoś wpadł na pomysł ostrzegania mieszkańców przed nagłym hałasem i zagrożeniem. Szkoda tylko, że zamiast profesjonalnego systemu obrony cywilnej wzorem Ukrainy czy Izraela znowu dostajemy państwową prowizorkę na SMS-ach. Co z tą wiedzą ma zrobić szary człowiek i dlaczego znowu serwuje się nam "rozwiązanie pomostowe"?

Ukraińcy mają aplikacje z mapami zagrożeń i instrukcjami do schronów, Izraelczycy – precyzyjne syreny rejonowe ze wskaźnikiem czasu na ucieczkę. Polacy? Polacy dostaną SMS-a, który obudzi ich w środku nocy tylko po to, by oznajmić: "Gdzieś tam nad głową leci samolot". A raczej nie obudzi. Oto polska szkoła obrony cywilnej w całej okazałości.

Informowanie mieszkańców województw przygranicznych o poderwaniu myśliwców brzmi jak pomysł wyjęty z gabinetu absurdu. Zamiast konkretnej instrukcji bezpieczeństwa i informacji o realnym zagrożeniu dostajemy SMS-owe powiadomienie niczym z firmy kurierskiej – z tą różnicą, że ruski wywiad dowie się o akcji bez konieczności wpatrywania się w radary.

Władza znów postanowiła zaskoczyć nas swoją innowacyjnością w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego. Wiceminister obrony narodowej Magdalena Sobkowiak-Czarnecka ogłosiła w mediach nowatorski plan: jeśli w związku z sytuacją na Ukrainie z naszych lotnisk wystartują poderwane myśliwce, mieszkańcy terenów przygranicznych dostaną o tym... SMS-a.

I cyk! Kolejny problem rozwiązany, pora do domu. Można odtrąbić sukces, odhaczyć punkt w tabelce obrony cywilnej i pójść na kawę. Tylko że kiedy człowiek na chwilę przystanie, usiądzie i pomyśli nad tą koncepcją, włos zaczyna się jeżyć na głowie.

Załóżmy na moment, że ten genialny system rusza. Nad Ukrainą znów trwa zmasowany atak rakietowy Rosji, więc polskie i sojusznicze F-16 czy F-35 idą w niebo na patrole. W tym samym momencie bramka SMS-owa rozsyła do tysięcy ludzi przy granicy powiadomienie: "Uwaga, wysłaliśmy myśliwce!".

Czy ktokolwiek w ministerstwie pomyślał o podstawowych zasadach bezpieczeństwa operacyjnego (OPSEC)? Przecież w chwili, gdy pan Roman spod Hrubieszowa czy pani Danuta spod Przemyśla dostaje takiego SMS-a, dokładnie w tej samej sekundzie wie o tym cały ruski wywiad.

Nie muszą nawet nadwyrężać swoich satelitów ani wysyłać samolotów zwiadowczych A-50. Nie muszą przeczesywać nieba radarami i analizować sygnatur. Dostaną oficjalną depeszę wywiadowczą prosto od rządu Najjaśniejszej Rzeczypospolitej. Wystarczy kupić kartę SIM w polskiej Biedronce i czekać na SMS-a od polskiego rządu.

Ta propozycja boli tym bardziej, że przecież potrafimy myśleć nowocześnie o wykrywaniu zagrożeń. Nie tak dawno firma Asseco pokazała "Polski Antydron", niewidzalną sieć, która oplata całe niebo – mamy więc kompetencje, tylko na styku wojska i cywila wszystko rozbija się o bramkę SMS.

Druga kwestia to sama treść i sens takich komunikatów. Co ma zrobić przerażony obywatel, kiedy o trzeciej rano obudzi go dźwięk wiadomości i przeczyta, że nad jego domem właśnie przelatują uzbrojone myśliwce?

Uciekać do piwnicy? Modlić się? Wyłączyć światło? A może włączyć? Ma wpaść w panikę, czy wziąć plecak ewakuacyjny? A może ma po prostu usiąść na łóżku i czekać, aż coś spadnie? Podpisać testament?

Informacja o tym, że "jest gorąco i lecą samoloty", jest dla cywila całkowicie bezużyteczna, jeśli nie towarzyszy jej jasna, jednoznaczna instrukcja działania. Zawiadomienie obywatela o starcie F-16 bez podania konkretnych zaleceń przypomina powiadomienie od kuriera: "Twój F-16 jest w drodze". Różnica polega na tym, że zamiast paczki z butami, w razie nieszczęścia na głowę spadają odłamki zestrzelonej rakiety.

Do tego dochodzi najbardziej niewygodne pytanie: dokąd właściwie ten obywatel ma pobiec? Odpowiedź na to, gdzie są schrony w Polsce i jak znaleźć bezpieczne schronienie, wciąż jest w większości miast równie enigmatyczna, jak treść samego alertu.

Gdybym mieszkał przy granicy i słyszał huk silników odrzutowców albo widział wybuch za miedzą, to i bez SMS-a wiedziałbym, że za wschodnią granicą trwa piekło. Pytanie brzmi: jak państwo pomaga mi w tej konkretnej minucie?

Dlaczego po tylu miesiącach od upadku pierwszych rakiet na nasze terytorium wciąż rozmawiamy o "rozwiązaniach pomostowych"? Przecież operatorskie sieci telekomunikacyjne i nowoczesny system Cell Broadcast (ten sam, który potrafi wydać głośny sygnał alarmowy na telefonie nawet przy wyciszonym profilu) można opanować w chwilę, jeśli tylko jest wola polityczna i budżet.

Analizowaliśmy to szczegółowo, opisując przypadek Ch-101 i eksplozję w lubelskim: tradycyjny SMS z RCB potrzebuje kilkunastu minut na przejście przez biurokrację i sieć, a rakieta była nad Polską dokładnie sześć minut. Pieniądze zresztą są – gdy schrony, cyberobrona i dual-use z KPO złożyły się na jeden z największych funduszy, na ochronę ludności i systemy ostrzegania trafiło ponad 11 mld zł. Zapowiadano też, że alert informacyjny uzupełni Alert RCB i Polacy będą szybciej ostrzegani. Efekt na razie: SMS o myśliwcach.

Co więcej, Polacy – w przeciwieństwie do mieszkańców Charkowa czy Tel Awiwu – nie są przyzwyczajeni do syren i huków. SMS przyjdzie z opóźnieniem, połowa ludzi go prześpi, a druga połowa dostanie go w momencie, gdy samoloty będą już wracać do bazy po wykonaniu zadania.

Ukraińcy mają aplikacje mobilne (np. Powitrianu Trewohu), które precyzyjnie pokazują na mapie regiony zagrożone, rodzaj zagrożenia (drony, rakiety balistyczne, lotnictwo) i dają jasny sygnał: "Marsz do schronu". Izraelski Pikud HaOref informuje co do sekundy ("Masz 45 sekund na dojście do bezpiecznego pokoju") na podstawie dokładnej trajektorii i wskazań radaru, bez zamieniania całego kraju w panikujący rój zwariowanych pszczółek.

W Polsce tymczasem stawia się na rozwiązanie najtańsze, najmniej przemyślane i najbardziej obciachowe. Mamy XXI wiek, za granicą toczy się pełnoskalowa wojna, a polska obrona cywilna proponuje nam powiadomienia tekstowe na poziomie sieci komórkowych z roku 2004.

Obywatele nie potrzebują SMS-owych sprawozdań z ruchu lotniczego. Obywatele potrzebują realnych schronów, sprawnych syren i jasnych instrukcji, które w razie zagrożenia uratują im życie, zamiast serwować darmowy wywiad przeciwnikowi.