Obniżyli im emerytury, teraz państwo oddaje pieniądze. MSWiA wypłaciło już 436 mln zł

Chodzi o tzw. ustawę dezubekizacyjną, czyli przepisy przyjęte w grudniu 2016 r., które zmieniły zasady ustalania świadczeń emerytalnych i rentowych dla osób uznanych za pełniące służbę na rzecz totalitarnego państwa w PRL. W wyniku tych regulacji część emerytur i rent została obniżona. Według danych MSWiA od 13 grudnia 2023 r. wydano ponad 2,7 tys. decyzji przywracających świadczenia, a wyrównania wypłacone na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych sięgnęły do 31 sierpnia 2026 r. blisko 436 mln zł.

Określenie "ustawa dezubekizacyjna" jest potoczną nazwą nowelizacji ustawy zaopatrzeniowej z grudnia 2016 r. Przepisy dotyczyły świadczeń osób, które zostały zakwalifikowane jako pełniące służbę na rzecz totalitarnego państwa w PRL. Wprowadzono ograniczenia wysokości ich emerytur i rent, a jednocześnie pozostawiono ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych możliwość odstąpienia od obniżenia świadczenia w uzasadnionych przypadkach na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej.

Wokół tych przepisów od początku pojawiały się spory dotyczące sposobu kwalifikowania poszczególnych osób. Zwolennicy regulacji wskazywali na potrzebę rozliczenia osób związanych ze służbami PRL, natomiast krytycy podnosili m.in. argument, że samo przypisanie do formacji nie powinno przesądzać o odpowiedzialności konkretnej osoby.

Wiemy, że podana przez MSWiA kwota 436 mln zł dotyczy wyrównań wypłaconych na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych resortu. Według danych przekazanych Rzeczpospolitej od 13 grudnia 2023 r. wydano ponad 2,7 tys. decyzji pozytywnych, 40 odmownych oraz blisko tysiąc decyzji umarzających.

Osobną kategorię stanowią pieniądze wypłacone po prawomocnych wyrokach sądowych. Do końca września 2025 r. było to blisko 2,6 mld zł wyrównań emerytur i rent. W przypadku jednorazowych wypłat pojawia się również kwestia podatku. Skumulowana kwota zaległych świadczeń może zwiększyć dochód w danym roku i spowodować objęcie części dochodu wyższą stawką podatkową.

Ważnym punktem odniesienia dla takich spraw jest uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16 września 2020 r., dotycząca sposobu oceny służby na rzecz totalitarnego państwa. SN wskazał, że nie można opierać się wyłącznie na formalnej przynależności do określonej formacji. Przy rozpatrywaniu konkretnej sprawy należy uwzględnić również indywidualny przebieg służby i to czy wiązała się ona z naruszaniem podstawowych praw.

Dlatego temat ustawy dezubekizacyjnej nie kończy się na samym obniżeniu emerytur z 2016 r. Kolejne osoby prowadzą postępowania administracyjne i sądowe, a część świadczeń jest przywracana. Według najnowszych danych MSWiA prawomocne decyzje administracyjne doprowadziły już do wypłaty blisko 436 mln zł wyrównań. Wieloletni spór o emerytury byłych funkcjonariuszy służb PRL na pewno jeszce potrwa.