Koniec Mazowsza, które znamy? Warszawa mogłaby zostać osobnym województwem

Dr Łukasz Zaborowski, autor opracowania "Stołeczne – metropolitalne – województwo warszawskie? Wzorce europejskie a polska przestrzeń. Kierunki zmian", zwraca uwagę, że Mazowsze jest największym województwem w Polsce, a jego powierzchnia jest porównywalna z państwami takimi jak Słowacja czy Słowenia.

Zdaniem eksperta obecny podział administracyjny nie ma odpowiednika w innych krajach Europy. W większości państw regiony stołeczne są znacznie mniejsze. Przykładowo w rejonach Paryża czy Madrytu odległość od granicy regionu do stolicy nie przekracza 90 kilometrów. Tymczasem na Mazowszu z niektórych miejsc do centrum Warszawy jest nawet około 150 kilometrów.

Jak podkreśla Zaborowski, Polska jest jedynym krajem, w którym województwo ze stolicą państwa jest jednocześnie największe zarówno pod względem liczby mieszkańców, jak i powierzchni.

Pierwszy potencjalny scenariusz zakłada całkowite przekształcenie obecnego województwa mazowieckiego. Powstałyby trzy nowe regiony: województwo warszawskie, płocko-siedleckie oraz staropolskie. W tej koncepcji region radomski zostałby połączony z województwem świętokrzyskim, tworząc województwo staropolskie.

Prof. Przemysław Śleszyński z Polskiej Akademii Nauk ocenił, że taki podział ma swoje uzasadnienie. Jego zdaniem mniejsze województwa mogłyby lepiej odpowiadać potrzebom mieszkańców i sprawniej realizować zadania administracyjne.

Druga propozycja przewiduje wyłącznie wydzielenie województwa warszawskiego. Granice nowego regionu miałyby zostać wyznaczone zgodnie z metodologią Eurostatu z 2023 roku. Weszłyby do niego Warszawa, okoliczne powiaty oraz teren planowanego Portu Polska, wcześniej znanego jako Centralny Port Komunikacyjny.

Autor raportu przekonuje, że zarządzanie rozległym województwem z jednego ośrodka staje się coraz trudniejsze. Według niego stolica nie powinna odpowiadać za sprawy miejscowości oddalonych o ponad sto kilometrów. Przypomnijmy, że Warszawa zwiększa tempo w 2026 roku i przeznacza miliardy złotych na transport oraz komunikację, co trudno pogodzić z potrzebami peryferyjnych gmin, gdzie brakuje nieraz podstawowej infrastruktury.

Zmiany miałyby również wzmocnić znaczenie miast znajdujących się dziś poza Warszawą. Stałyby się one siedzibami władz nowych województw, a mieszkańcy mogliby załatwiać więcej spraw bliżej miejsca zamieszkania. Rozwój regionu to także inwestycje transportowe poza stolicą – już wkrótce na lotnisko Warszawa Modlin dojedziesz pociągiem, co ma skrócić czas dojazdu i wzmocnić rolę mniejszych ośrodków.

Prof. Śleszyński zaznaczył także, że alternatywą dla nowego województwa mogłoby być utworzenie metropolii stołecznej. Jego zdaniem oznaczałoby to jednak stworzenie kolejnego poziomu administracji. To właśnie w stolicy toczą się dziś dyskusje o jej przyszłości – choćby o tym, co zrobić z terenem po lotnisku Chopina po uruchomieniu nowego portu.

Socjolożka dr Justyna Orchowska z Uniwersytetu Warszawskiego podkreśliła, że tak duża reforma powinna zostać poprzedzona konsultacjami społecznymi. To mieszkańcy, według niej, powinni mieć możliwość wskazania kierunku rozwoju swoich regionów.

Jadwiga Emilewicz z zarządu Instytutu Sobieskiego zaznaczyła, że raport nie stanowi gotowego projektu zmian, lecz ma rozpocząć dyskusję nad przyszłością podziału administracyjnego kraju.

Podobne stanowisko zaprezentowali senator Zygmunt Frankiewicz oraz posłanka Maria Koc. Oboje ocenili, że po niemal trzech dekadach obowiązywania obecnego podziału warto ponownie przeanalizować jego funkcjonalność i zastanowić się nad ewentualnymi zmianami.

Pomysł wydzielenia Warszawy z województwa mazowieckiego nie jest nowy. Pojawił się już w programie Prawa i Sprawiedliwości w 2014 roku, a dwa lata później ponownie stał się przedmiotem debaty publicznej. Publicyści pisali wówczas o tym, jak PiS może podzielić Mazowsze na dwa odrębne województwa. Jednym z argumentów była możliwość bardziej korzystnego podziału środków unijnych.

Ostatecznie nie zdecydowano się na zmianę granic województwa. Zamiast tego od 2018 roku Mazowsze funkcjonuje jako dwa odrębne regiony statystyczne w klasyfikacji Unii Europejskiej. Są to region warszawski stołeczny, tworzony przez Warszawę i dziewięć okolicznych powiatów, oraz region mazowiecki regionalny.