Gdynia na liście UNESCO. Cały świat ruszy nad polskie morze

Na listę UNESCO trafiło 88 hektarów gdyńskiego Śródmieścia. To obszar, gdzie zachowały się najważniejsze przykłady modernizmu, charakterystyczne budynki z okresu międzywojennego oraz wyjątkowy układ miasta zaplanowanego jako nowoczesny port nad Bałtykiem.

Komitet UNESCO uznał, że centrum Gdyni wyróżnia się wyjątkową wartością na tle innych miast modernistycznych. Eksperci zwrócili uwagę na przemyślany układ ulic, spójną zabudowę, powiązanie miasta z portem i morzem oraz zachowaną architekturę z początku XX wieku.

Jak podkreślono w uzasadnieniu wpisu, gdyńskie Śródmieście pokazuje, jak idee modernizmu zostały zastosowane przy tworzeniu od podstaw nowoczesnego miasta portowego. Wraz z zabudową Kamiennej Góry tworzy przykład radykalnego odejścia od wcześniejszych wzorców urbanistycznych.

– Te chwile dedykujemy wszystkim mieszkankom i mieszkańcom naszego miasta, którzy każdego dnia dbają o to wyjątkowe dziedzictwo i będą je chronić dla wszystkich pokoleń – powiedziała po głosowaniu wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska.

Związek miasta z morzem pozostaje żywy nie tylko w architekturze. Kilka tygodni temu Port Gdynia zyskał gigantyczne suwnice, zdolne obsłużyć największe kontenerowce wpływające na Bałtyk – dokładnie tam, gdzie sto lat temu zaczynała się historia całego założenia urbanistycznego.

Droga Gdyni na prestiżową listę trwała wiele lat. Miasto rozpoczęło przygotowania już ponad dwie dekady temu. W 2007 roku układ urbanistyczny Śródmieścia został wpisany do rejestru zabytków, a osiem lat później otrzymał status Pomnika Historii.

W 2019 roku Polska zgłosiła gdyńską kandydaturę na Listę Informacyjną UNESCO. W 2023 roku złożono oficjalny wniosek nominacyjny. Rok później eksperci wskazali elementy wymagające doprecyzowania, m.in. dotyczące strefy buforowej i zasad oceny nowych inwestycji. Po uzupełnieniu dokumentacji kandydatura ponownie trafiła pod obrady Komitetu Światowego Dziedzictwa.

Wpis wzmacnia trend, który widać w statystykach – Polska turystycznym hitem Europy stała się w ostatnich latach, a liczba noclegów zagranicznych gości rośnie u nas szybciej niż we Włoszech czy w Hiszpanii.

Ostateczna decyzja zapadła podczas sesji w Busanie.

Obecność na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO zwiększa rozpoznawalność miasta i może przyciągnąć więcej turystów zainteresowanych architekturą oraz historią. Dla Gdyni to także międzynarodowe potwierdzenie wartości jej modernistycznego dziedzictwa.

Mieszkańcy Gdyni nie muszą obawiać się nagłych zmian. Wpis na listę UNESCO nie wiąże się z automatycznym finansowaniem ani nowymi ograniczeniami – centrum miasta już od lat jest chronione przez przepisy konserwatorskie i miejscowe plany zagospodarowania. Dobrze prowadzone renowacje bywają zresztą doceniane – resort kultury co roku wskazuje najbardziej zadbane zabytki w Polsce, które po pracach konserwatorskich stają się magnesem dla turystów.

Zmienić może się natomiast sposób oceny nowych projektów. Każda większa inwestycja będzie musiała uwzględniać wpływ na wyjątkowy charakter chronionego obszaru. Dotyczy to również ambitnych planów transportowych – Gdynia chce zbudować kolej linową, która połączyłaby Śródmieście z północnymi dzielnicami miasta.

Lista Światowego Dziedzictwa UNESCO to zestawienie miejsc, które mają wyjątkowe znaczenie dla całego świata. Trafiają na nią obiekty ważne zarówno ze względu na swoją historię i kulturę, jak i walory przyrodnicze. Lista powstała w 1972 roku na mocy międzynarodowej konwencji.

Dzięki nowemu wpisowi modernistyczne centrum Gdyni dołączyło do grona najcenniejszych miejsc w Polsce, takich jak Stare Miasto w Krakowie, kopalnia soli w Wieliczce czy zamek krzyżacki w Malborku.

Gdyńskie Śródmieście zostało docenione jako jeden z najlepiej zachowanych przykładów modernistycznego miasta portowego XX wieku. Powstawało w latach 1926–1939 i miało symbolizować nowoczesną, otwartą na świat Polskę, która po odzyskaniu niepodległości budowała własny port i nowe miasto.