Rachunek za referendum ws. Trzaskowskiego. Mieszkańcy zapłacą miliony

Prawica, zainspirowana odwołaniem Aleksandra Miszalskiego w Krakowie, aż drży z podniecenia na myśl, że mogłaby wyrzucić z ratusza również znienawidzonego przez nią Rafała Trzaskowskiego. Formalnie pod wnioskiem nie podpisuje się Prawo i Sprawiedliwość, ale polityczna inspiracja jest aż nadto widoczna.

Prześwietlamy "Stołeczną Operację Referendalną", warszawską matematykę i człowieka, który z twarzy walki o CPK nagle stał się ekspertem od odwoływania prezydentów. I pytamy, ile ta operacja mogłaby kosztować.

Od czwartku na ulicach stolicy pojawią się wolontariusze zbierający podpisy pod referendum w sprawie odwołania prezydenta i Rady Warszawy. Zarzuty? Porażki infrastrukturalne, rozrost biurokracji i traktowanie miasta jako trampoliny do wyższych urzędów (nieudane zresztą). Wyjaśniamy, o co toczy się gra i dlaczego zebranie 132 tysięcy autografów bez oficjalnej machiny PiS wydaje się niemal niemożliwe.

Prawica jest mocno zainspirowana niedawnym, głośnym odwołaniem Aleksandra Miszalskiego w Krakowie. Skalę tamtego zwycięstwa (lub porażki, zależnie od punktu widzenia) już opisywaliśmy: referendum w Krakowie stało się nokautem Miszalskiego, szalę przechyliło 9 rzeczy.

W czwartek oficjalnie rusza akcja zbierania podpisów pod referendum w sprawie odwołania prezydenta Warszawy Rafała Trzaskowskiego oraz Rady Miasta. Na czele obywatelskiej inicjatywy nazwanej "Stołeczną Operacją Referendalną" (SOR) stanął Maciej Wilk.

Co ciekawe, pod wnioskiem oficjalnie nie znajdziemy szyldu Prawa i Sprawiedliwości. Partia Jarosława Kaczyńskiego zachowuje ostrożny dystans, deklarując, że "obserwuje sytuację".

Trudno jednak nie dostrzec w tym wyraźnej politycznej inspiracji i gry – prawica wysyła na front obywatelskie stowarzyszenie, by w razie klęski nie ubrudzić sobie rąk, a w razie sukcesu natychmiast podpiąć się pod referendalny triumf. A, jak zauważa naTemat, Rafał Trzaskowski jest w tarapatach, zwłaszcza w cieniu afery Warszawskiego Szpitala Południowego.

W tle są też poważne pieniądze. Organizacja i przeprowadzenie referendum kosztowałoby orientacyjnie od 5 do 7 milionów złotych. Koszty wynikają z dużej skali przedsięwzięcia w ponad 1,8-milionowym mieście, w którym trzeba obsłużyć potencjalnie setki tysięcy głosujących.

Zgodnie z art. 40 Ustawy o referendum lokalnym, koszty przeprowadzenia głosowania pokrywa w całości budżet jednostki samorządu terytorialnego, której dotyczy referendum. Innymi słowy – za organizację referendum odwoławczego płacą sami mieszkańcy z kasy miasta.

A za co płacą? M.in. za diety członków komisji obwodowych (to łącznie kilka tysięcy osób), druk i transport ponad 1,3 miliona kart do głosowania, formularzy oraz obwieszczeń. Kosztuje także wynajem, ochrona, wyposażenie i przystosowanie lokali wyborczych (szkoły, przedszkola, placówki miejskie). Trzeba także zapewnić odpowiednie zabezpieczenia informatyczne, zapłacić urzędnikom i kierowcom w dniach głosowania.

Dla porównania: w mniejszym o połowę od Warszawy Krakowie organizację głosowania odwoławczego oszacowano na około 4 mln zł. Trzynaście lat temu organizacja głosowania w sprawie (nieudanego) odwołania Hanny Gronkiewicz-Waltz kosztowała budżet stolicy ok. 2,5–3 mln zł. Biorąc pod uwagę inflację, skok stawek diet dla członków komisji oraz koszty druku, dzisiejsza kwota byłaby co najmniej dwukrotnie wyższa.

Gdyby referendum okazało się ważne, a mieszkańcy odwołali Rafała Trzaskowskiego, miasto musiałoby przeprowadzić przedterminowe wybory. Przedterminowe, dwuturowe wybory nowego prezydenta Warszawy generują kolejne 4 do 6 mln zł. Tę kwotę – w przeciwieństwie do samego referendum – pokrywa się już z budżetu państwa za pośrednictwem Krajowego Biura Wyborczego. Oznacza to, że cały proces odwoławczo-wyborczy w stolicy kosztowałby podatników łącznie ponad 10–12 milionów złotych.

Sukcesem operacyjnym dla inicjatorów będzie już samo zebranie wymaganych 132 tysięcy podpisów i doprowadzenie do referendum. Z kolei gigantycznym sukcesem prawicy byłoby faktyczne odwołanie Rafała Trzaskowskiego. To jednak scenariusz mało prawdopodobny i niosący za sobą potężne ryzyko polityczne.

Porażka w Warszawie byłaby dla środowisk prawicowych potężnym, upokarzającym ciosem, szczególnie bolesnym na chwilę przed przyszłorocznymi wyborami parlamentarnymi.

Wystarczy spojrzeć na liczby, z którymi mierzy się dziś Maciej Wilk i jego wolontariusze. W wyborach w 2023 roku w Krakowie KO miała 34 proc., a PiS 25 proc. głosów. W Warszawie te proporcje były miażdżące: KO zdobyła 43 proc., a PiS ledwie 20 proc. W wyborach parlamentarnych w stolicy sam Donald Tusk zrobił wynik rozkładający na łopatki (539 tys. głosów) wszystkich kandydatów PiS razem wziętych (345 tys.).

Aby krakowskie referendum w sprawie Miszalskiego było ważne, wystarczyło niespełna 159 tys. uczestników (z których ponad 50 proc. musiało zagłosować "za"). W warszawskim referendum musiałoby wziąć udział około 450 tys. ludzi. Tymczasem Rafał Trzaskowski w wyborach na prezydenta miasta w 2024 roku, dostał 444 tysiące głosów i wygrał je w cuglach, deklasując m.in. Tobiasza Bocheńskiego.

Dla PiS oficjalne włączenie się w to głosowanie byłoby "porwaniem się z motyką na słońce". Z drugiej strony – bez twardego poparcia aparatczyków i sympatyków PiS, ewentualne referendum w ogóle się nie odbędzie, bo małym, "oddolnym" strukturom niezwykle trudno będzie zebrać ustawowe 130 tysięcy ważnych podpisów.

Inicjator całej akcji, Maciej Wilk, nie jest człowiekiem znikąd, choć dotychczas nie kojarzył się z warszawskimi dziurami w drogach. To były wiceprezes PLL LOT (w czasach rządów Zjednoczonej Prawicy) i główna twarz ruchu "Tak dla CPK". Wilk od miesięcy blisko współpracuje na niwie publicystycznej z politykami PiS, a jego narracja często pokrywa się z tezami głoszonymi przez Mateusza Morawieckiego i Marcina Horałę.

Przejście z frontu lotniskowego na walkę z Trzaskowskim wygląda jak zaplanowane uderzenie w niedawnego najgroźniejszego kontrkandydata prawicy w wyścigu o fotel Prezydenta RP i jedną z głównych twarzy Koalicji Obywatelskiej.

"Dokumenty już przygotowane. Od czwartku będziecie mogli spotkać naszych wolontariuszy we wszystkich dzielnicach stolicy. Poznacie ich po charakterystycznych, pomarańczowych kamizelkach" – ogłosił Wilk w mediach społecznościowych.

Lista zarzutów "SOR" wobec Trzaskowskiego jest długa i skrojona pod prawicowy elektorat. Chodzi o rozrost biurokracji (utrzymywanie ponad 9 tysięcy etatów urzędniczych, wzrost o 50 proc. od 2005 r., co kosztuje miasto 2 mld zł rocznie), wpadki infrastrukturalne (dwie awarie w oczyszczalni "Czajka" oraz kosztowny, ciągnący się latami remont Sali Kongresowej) oraz niezadowolenie kierowców z powodu zwiększenia praw pieszych i poprawę jakości powietrza (zwężanie ulic, likwidacja miejsc parkingowych i budząca ogromne emocje Strefa Czystego Transportu).

Ten ostatni punkt jest wyjątkowo nośny, bo dokładnie ten sam mechanizm napędzał bunt w Krakowie – opisywaliśmy, jak Miszalski luzował zasady SCT, ale "to fajny fikołek, na który nikt się nie nabierze".

W stolicy odbyło się już podobne referendum – w październiku 2013 roku próbowano odwołać Hannę Gronkiewicz-Waltz z powodu chaosu śmieciowego, podwyżek cen biletów i opóźnień w budowie metra. Wówczas głosowanie okazało się nieważne, bo do urn poszło jedynie 25,66 proc. uprawnionych (próg wynosił 30 proc.). Gronkiewicz-Waltz uratowała wtedy posadę, aktywnie nawołując swoich wyborców do zignorowania referendum.

Jednak polityczny klimat roku 2026 jest zupełnie inny. Jeśli inicjatorom pod wodzą Macieja Wilka w ogóle uda się zebrać podpisy, powtórzenie obronnej taktyki "zostańcie w domach" może okazać się tragiczne w skutkach dla Trzaskowskiego.

Błędem Aleksandra Miszalskiego w Krakowie było właśnie zignorowanie referendalnego pospolitego ruszenia i milczenie. Zresztą po jego przegranej nawet Marian Banaś od razu ogłosił, że chce walczyć o fotel prezydenta Krakowa – co pokazuje, jak szybko wygrane referendum uruchamia polityczną lawinę.

W Warszawie, przy nakręconej kampanii prawicy wspieranej przez niezadowolonych kierowców, Rafał Trzaskowski musiałby z pełną mocą wkroczyć do akcji, mobilizując swój ogromny, niemal półmilionowy elektorat do stanięcia w jego obronie. Zignorowanie pomarańczowych kamizelek Wilka byłoby najgorszym błędem na ostatniej prostej przed krajową kampanią wyborczą.

Cała akcja ma też dość niejasny cel. O ile ewentualne odwołanie Trzaskowskiego jest jakimś scenariuszem, to odbicie Warszawy z rąk KO wydaje się aberracją. Czyli nawet gdyby PiS rękami "SOR" wyrzucił Trzaskowskiego z fotela, to zastąpienie go nominatem Jarosława Kaczyńskiego jest praktycznie niemożliwe. To zresztą powtórka z Krakowa: po odwołaniu Miszalskiego liderem sondaży (dość przedwczesnych, rzecz jasna) wcale nie jest kandydat prawicy.