Kryzys paliwowy w Rosji zwiększa presję na Kreml. To ma szansę zatrzymać wojnę

Ataki ukraińskich sił zbrojnych na rosyjskie rafinerie doprowadziły do wybuchu nowego kryzysu paliwowego w Rosji. Według agencji Reutersa problemy dotykają już co najmniej 30 regionów. W przeciwieństwie do poprzedniej fali niedoborów benzyny, która rozpoczęła się pod koniec maja i trwała do połowy lipca, obecny kryzys szczególnie mocno odczuwa Moskwa i jej okolice.

Potwierdzają to użytkownicy mediów społecznościowych. Sieci stacji paliw Gazprom Nieft i Tatnieft ograniczyły już sprzedaż paliwa w Moskwie.

– Nie można mówić o całkowitym braku benzyny. Ale kryzys jest odczuwalny. To nie tylko problem indywidualny, kiedy na przykład nie wiadomo, czy można wyjechać z miasta i bezpiecznie do niego wrócić. To także problem gospodarczy – wyjaśnia w rozmowie z DW Oleg Grigorenko z rosyjskiego portalu internetowego 7x.

Jak twierdzi redaktor naczelny tego niezależnego portalu informacyjnego, który w Rosji został uznany za "zagranicznego agenta", w kilku regionach kierowcy taksówek, firmy kurierskie i branża budowlana już odnotowują spadek liczby zleceń. Powodem jest uzależnienie wielu łańcuchów dostaw od paliwa. – Logistyka prywatnych firm budowlanych w dużej mierze zależy od benzyny – wskazuje Grigorenko.

Jak donoszą lokalne media, również w położonym na południu Rosji Kraju Krasnodarskim na stacjach benzynowych tworzą się wielogodzinne kolejki. Władze tłumaczą je rzekomo zwiększonym popytem w okresie wakacyjnym. Jednak wielu mieszkańców już mówi o katastrofalnym sezonie letnim.

"Dzisiejsze Soczi, ze swoim spokojem i niespiesznym rytmem życia, przypomina czasy sprzed igrzysk olimpijskich, kiedy po ulicach jeździło niewiele samochodów, a w mieście było znacznie mniej turystów i mieszkańców. Problem w tym, że w Soczi nie ma benzyny" – napisał na Instagramie pochodzący z tego nadmorskiego miasta nad Morzem Czarnym agent nieruchomości Igor Zacharczenko.

Igor Ananskich, pierwszy zastępca przewodniczącego komisji ds. energetyki rosyjskiej Dumy Państwowej, powiedział w rosyjskiej stacji RTVI, że sytuacja z zaopatrzeniem w benzynę powinna wrócić do normy w ciągu dwóch–trzech tygodni.

Ekspert gospodarczy Nikolaj Korszeniewskij uważa, że taki scenariusz jest mało prawdopodobny. Ekonomista opuścił Rosję w proteście przeciwko prowadzonej przez Moskwę wojnie przeciwko Ukrainie i obecnie mieszka za granicą. W rozmowie z DW zwraca uwagę na pogarszającą się jakość benzyny. Jak mówi, znajomi przesyłali mu zdjęcia swoich samochodów z komunikatami o awarii silnika spowodowanej zanieczyszczonym paliwem. – Samochód już nie odpala i trzeba oddać go do warsztatu. Od tych samych osób wiem, że nawet w Moskwie na wizytę w warsztacie czeka się miesiącami. Potem kolejne miesiące trzeba czekać na części zamienne. Wygląda na to, że część samochodów nie toleruje benzyny, którą się tankuje – opowiada Rosjanin. – Oczywiście wojna wciąż trwa i nie wiadomo, co jest produkowane ani w jakich ilościach ze sobą mieszane – mówi Korszeniewskij. Jego zdaniem utrzymujące się problemy rosyjskiego sektora naftowo-gazowego są zapowiedzią głębokiego kryzysu.

Jak informuje agencja prasowa Bloomberg, rosyjski eksport ropy spadł w czasie wojny bardziej niż kiedykolwiek wcześniej. Jednocześnie zmniejszyło się również jej wydobycie. – W 2019 roku Rosja produkowała 11,5 mln baryłek ropy dziennie. Obecnie jest to mniej niż 9 mln. Jeśli ten trend się utrzyma, a problemy z przetwórstwem ropy będą się pogłębiać, wydobycie może spaść do 8 mln baryłek dziennie. Taki spadek mógłby już doprowadzić do poważnego kryzysu gospodarczego i systemowego – prognozuje Korszeniewskij. Nie spodziewa się szybkiego rozwiązania tych problemów. Jego zdaniem Rosja zmierza raczej podobnie jak Wenezuela w stronę gospodarki, której PKB systematycznie się kurczy.

Zdaniem rosyjskiego komentatora gospodarczego Wiaczesława Sziriajewa, który również mieszka za granicą, propozycja władz, by rozwiązać problem niedoboru paliwa poprzez import z Indii, Chin czy innych krajów, nie przyniesie rezultatu. – Biorąc pod uwagę izolację, w jakiej znajduje się Rosja, niemożliwe jest zapewnienie dostaw 200 tys. ton paliwa dziennie. To mniej więcej tyle benzyny i oleju napędowego, ile Rosja zużywa każdego dnia – mówi w rozmowie z DW.

Również Sziriajew, który publicznie sprzeciwiał się wojnie Rosji przeciwko Ukrainie, został przez rosyjskie władze wpisany na listę "zagranicznych agentów".

Z kolei rosyjski ekonomista Igor Lipsic zwraca uwagę, że uszkodzonych rafinerii nie da się szybko odbudować. Ponadto nadal są one narażone na kolejne ataki z powietrza. Dlatego władze będą ograniczać zużycie paliwa. – Ten proces już się rozpoczął – zauważa. Pojazdy służb ratunkowych, policji i straży pożarnej, a także samochody służb komunalnych, sił bezpieczeństwa i administracji będą miały pierwszeństwo przy tankowaniu. – Dzieje się to na oczach ludzi, którzy godzinami czekają w kolejkach, co wywołuje ogromne niezadowolenie – podkreśla krytyk Kremla, który w obliczu narastającej presji politycznej zakończył pracę dydaktyczną w Wyższej Szkole Ekonomicznej w Moskwie. Obecnie mieszka i pracuje na emigracji w Europie.

Zdaniem Lipsica obecna sytuacja w Rosji bardzo przypomina schyłek Związku Radzieckiego. – Dla przedstawicieli władz istniały specjalne systemy zaopatrzenia, własne sklepy i magazyny, w których mogli kupować wszystko, czego chcieli – bez większych problemów, kolejek i po stosunkowo niskich cenach. Wywoływało to wśród Rosjan ogromną złość. Kiedy Borys Jelcyn zapowiedział walkę z zamkniętymi systemami dystrybucji, spotkało się to z entuzjastycznym poparciem społeczeństwa. Teraz znów znalazło się ono w podobnej sytuacji – mówi ekspert. Jego zdaniem w Rosji powstaje obecnie zamknięty system dystrybucji paliwa, który sprawi, że jazda samochodem stanie się luksusem.

W ocenie Wiaczesława Sziriajewa ukraińskie ataki na cele w Rosji, które służą zarówno celom wojskowym, jak i cywilnym, mogą sparaliżować rosyjską gospodarkę i przyspieszyć zakończenie wojny. Jego zdaniem wojna zakończyłaby się w ciągu kilku tygodni, gdyby Zachód pomógł Ukrainie podwoić lub potroić intensywność ataków. – Ukraina mogłaby doprowadzić na terytorium Rosji do chaosu i dezorganizacji, a w konsekwencji do całkowitej utraty kontroli – uważa Sziriajew. Jest on zdania, że niedobór paliwa może również odegrać kluczową rolę w podważaniu stabilności reżimu Władimira Putina. – Jeśli zabraknie oleju napędowego, stanie 6 tys. kilometrów rosyjskich linii kolejowych. Ponadto może to sparaliżować działalność setek zakładów. Bez oleju napędowego staną dziesiątki tysięcy ciężarówek, zostaną wstrzymane dostawy żywności do sklepów, a rolnicy nie będą mogli zebrać plonów – podkreśla.

Według Sziriajewa wszystko to mogłoby znacznie szybciej pokrzyżować plany Putina mające na celu dalsze prowadzenie wojny. – Jeśli Ukraina zniszczy cały rosyjski sektor przetwórstwa ropy, Putin przekona się, że jego rozkazy nie będą wykonywane – mówi ekspert. Z powodu braku paliwa cały kraj mógłby stanąć.

Autor: Denis Kisiniewskij.