Połów ryb na jeziorze.
Z okazji Światowego Dnia Rybołówstwa eksperci mówią o wyzwaniach dla tej branży w Polsce, w tym o braku młodych kadr. Fot. materiały prasowe

W sobotę 21 listopada wypada Światowy Dzień Rybołówstwa i eksperci z tej okazji przypominają, że mamy w kraju problem. Eksportujemy ryby i przetwory za 3,1 mld euro rocznie i jesteśmy liderem produkcji karpia w UE, ale za dobrymi wynikami kryje się jednak luka pokoleniowa oraz uzależnienie od importowanego surowca.

REKLAMA

Za każdą rybą na stołach konsumentów stoi potężny łańcuch gospodarczy, od którego zależy bezpieczeństwo żywnościowe i stan środowiska. Według FAO na świecie z rybołówstwa i akwakultury utrzymuje się ponad 600 mln ludzi. Obchodzony 21 listopada Światowy Dzień Rybołówstwa skłania, by przyjrzeć się paradoksom polskiej branży rybnej – sektora wartego miliardy euro, który pilnie szuka nowego pokolenia fachowców.

Miliardowy eksport i surowcowy paradoks

Polska wśród producentów i przetwórców ryb jest potęgą Europy. W 2024 roku wartość krajowego eksportu ryb i przetworów rybnych wyniosła około 3,1 mld euro, a obroty przetwórstwa osiągnęły około 5,1 mld euro. Jesteśmy też największym producentem karpia w Unii Europejskiej (ok. 21,5 tys. ton w 2024 r.), a ważne miejsce w hodowli zajmuje również pstrąg tęczowy.

Za tymi wynikami kryje się jednak istotny paradoks: krajowe zakłady w dużej mierze przetwarzają surowiec sprowadzany z zagranicy. Polska akwakultura produkuje obecnie około 48 tys. ton ryb rocznie. Zwiększenie rodzimej podaży i pogodzenie hodowli z ochroną przyrody wymaga nie tylko inwestycji, ale też specjalistycznej wiedzy.

Lekcja z Odry i technologie przyszłości

Przyszłości rybactwa nie da się oderwać od kondycji wód, którym zagrażają zanieczyszczenia, regulacja rzek i zmiany klimatu. Skutki zaniedbań dobitnie pokazała katastrofa ekologiczna na Odrze.

– Katastrofa ekologiczna na Odrze w 2022 roku pokazała, jak niewielu mamy w Polsce ekspertów, którzy potrafią podejmować odpowiedzialne decyzje dotyczące środowiska wodnego. Musiało dojść do tragedii, żebyśmy dostrzegli ten problem. Dlatego tak ważne jest kształcenie nowego pokolenia specjalistów w dziedzinie ichtiologii, ochrony środowiska i zarządzania wodami – podkreśla prof. Adam Tański z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego w Szczecinie.

Sama produkcja również dynamicznie się zmienia. Coraz większą rolę odgrywają systemy akwakultury z recyrkulacją wody (RAS), w których woda jest oczyszczana i krąży w obiegu zamkniętym. Oszczędza to zasoby wodne, ale wymaga inżynierii, automatyki i znacznych nakładów energii. Równolegle naukowcy odtwarzają naturalne tarliska (m.in. w Redze i Inie) oraz pracują nad przywróceniem jesiotra ostronosego do dorzeczy Wisły i Odry.

Luka pokoleniowa i program EDU-FISH

Mimo szerokich możliwości pracy – od nowoczesnych firm akwakultury w kraju i za granicą po laboratoria, parki narodowe i administrację – sektor cierpi na brak młodych kadr. Przykładem jest Hel, gdzie mimo tradycji rybołówstwa mieszkańcy opowiadają o młodych ludziach uciekających z miasta.

– Obserwujemy starzenie się branży rybackiej i coraz większą lukę pokoleniową. Do 2024 roku liczba kandydatów na studia kierunku ichtiologia i akwakultura była bardzo niska, często nie przekraczała dziesięciu osób. Na naszym uniwersytecie do uruchomienia pierwszego roku potrzebujemy co najmniej jedenastu studentów. Bez nowych absolwentów zabraknie specjalistów, którzy potrafią zajmować się gospodarką rybacką, akwakulturą oraz ochroną środowiska wodnego – wskazuje prof. Dorota Fopp-Bayat z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie.

Odpowiedzią na tę lukę jest unijny program EDU-FISH (Fundusze Europejskie dla Rybactwa 2021–2027), realizowany przez Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie (lidera), Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie oraz Zespół Szkół w Sierakowie. Projekt doceniono na forum UE – trafił na portal Komisji Europejskiej oraz do bazy sieci FAMENET jako jeden z zaledwie czterech wyróżnionych projektów z Polski (na 155 w Europie).

Inicjatywa buduje ścieżkę od technikum po studia, oferując nowoczesne pracownie, płatne praktyki oraz stypendia dla studentów sięgające blisko 1500 zł miesięcznie. To wymierna inwestycja w kompetencje, od których zależy zarówno czystość polskich rzek, jak i stabilna produkcja krajowej żywności.