Wrocław buduje dom dla skarbu Lubomirskich. Tworzą wyjątkowe muzeum skradzionej historii

Są w historii daty, które brzmią jak wyrok. Rok 1940 – sowiecki okupant likwiduje Muzeum Książąt Lubomirskich, grabi bezcenne dzieła, a numizmaty i obrazy rozrzuca po świecie jak liście na wietrze. Rok 1946 – kiedy cała Polska podnosi się z gruzów, we Wrocławiu zapada bolesna decyzja: odbudowa Muzeum nie jest możliwa. Zabrakło ścian, zabrakło obrazów, zabrakło sił. Ale, jak pokazał piątek 20 marca 2026 roku, nie zabrakło idei.

W ścisłym sercu Wrocławia, przy ulicy Szewskiej, w miejscu, gdzie historia Starego Miasta spotyka się z gwarem współczesności, stało się coś symbolicznego. W obecności ministry kultury Marty Cienkowskiej i dyrektora Ossolineum dr. Łukasza Kamińskiego wbito pierwszą łopatę pod budowę nowego gmachu Muzeum Książąt Lubomirskich.

To nie jest zwykła inwestycja budowlana. To pierwszy gmach muzealny budowany we Wrocławiu od podstaw w XXI wieku. Ale przede wszystkim to akt dziejowej sprawiedliwości.

– Muzeum to nie tylko zbiory, to przede wszystkim wielka idea zachowania pamiątek naszej narodowej kultury. I tej idei okupanci zabić nie mogli – mówił podczas uroczystości dr Łukasz Kamiński. To przesłanie, którego dzisiaj, w niespokojnych czasach, potrzebujemy bardziej niż kiedykolwiek: pięknych idei nie da się pokonać przemocą.

Projekt przygotowany przez pracownię WXCA to architektoniczny majstersztyk, który musi wpasować się w ciasną, historyczną tkankę miasta. Generalny wykonawca, Dekpol Budownictwo, stoi przed nie lada wyzwaniem – budowa 10 tysięcy metrów kwadratowych nowoczesnej przestrzeni w miejscu, gdzie każdy metr zaplecza jest na wagę złota.

Co znajdzie się za fasadą, która ma być gotowa w 2029 roku?

Dla Wrocławia to moment przełomowy. Nowy gmach nie tylko ożywi ulicę Szewską, ale stanie się nowym domem dla zbiorów, które przez dekady były "bezdomne" lub upchnięte w tymczasowych magazynach. Jak podkreślał Jacek Hnatiuk z Dekpol Budownictwo, realizacja tego projektu to "szczególna ranga i ważne zobowiązanie".

Kiedy w 2029 roku pierwsi zwiedzający przekroczą próg nowego muzeum, nie zobaczą tylko rzeźb i monet. Zobaczą dowód na to, że polska kultura ma niezwykłą zdolność regeneracji. Że choć można zlikwidować instytucję dekretem okupanta, to nie da się wymazać potrzeby jej istnienia z serc ludzi, którzy wierzą, że naród bez swojej przeszłości nie ma przyszłości.

Wszystko zaczęło się od wizji. W 1823 roku doszło do niezwykłego porozumienia między Józefem Maksymilianem Ossolińskim a Henrykiem Lubomirskim. Ossoliński fundował bibliotekę (słynne Ossolineum), a Lubomirski postanowił dołączyć do niej swoje zbiory artystyczne, tworząc Muzeum Książąt Lubomirskich.

Był to gest o ogromnym znaczeniu politycznym. W Galicji, pod panowaniem austriackim, powstała prywatna, ale ogólnonarodowa instytucja, która miała chronić polskość przed germanizacją. Lwowski klasztor sióstr karmelitanek trzewiczkowych stał się bezpieczną przystanią dla pamiątek po królach, hetmanach i wielkich artystach.

Co tak naprawdę znajdowało się w zbiorach Lubomirskich? To nie były „ładne przedmioty”, to były relikwie narodowe i światowe arcydzieła:

Dramat zaczął się w 1939 roku. Po zajęciu Lwowa przez ZSRR muzeum przestało istnieć jako polska instytucja narodowa. Sowieci podzielili zbiory według własnego klucza: część trafiła do lwowskich galerii, część "wyjechała" w głąb Rosji.

Kiedy w 1941 roku do Lwowa wkroczyli Niemcy, doszło do jednej z najbardziej zuchwałych kradzieży w historii sztuki. Na osobisty rozkaz Hitlera (a konkretnie za sprawą Kajetana Mühlmanna), rysunki Dürera zostały wywiezione do III Rzeszy. Po wojnie odnalazły się w kopalni soli w Austrii, ale zamiast wrócić do Polski, stały się przedmiotem wieloletnich sporów prawnych, w wyniku których część z nich trafiła w ręce spadkobierców i została sprzedana na aukcjach.

Po 1945 roku Ossolineum zostało przeniesione do Wrocławia, ale bez budynku muzealnego. Muzeum Książąt Lubomirskich odrodziło się formalnie dopiero w 1995 roku jako oddział Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Przez ostatnie trzy dekady zbiory były eksponowane gościnnie w salach bibliotecznych lub wypożyczane innym placówkom.

Wrocław stał się strażnikiem pamięci o Lwowie, ale brak własnego gmachu był niczym otwarta rana – symbolem tego, że dzieło Lubomirskich wciąż nie jest kompletne.

Nowy budynek to nie tylko magazyn. To powrót do idei Henryka Lubomirskiego, który chciał, by zbiory były dostępne dla narodu.