UE zmienia zasady dla seniorów za kółkiem. Będą nowe terminy ważności praw jazdy i badania

Unia Europejska konsekwentnie dąży do realizacji ambitnego programu "Wizja Zero", którego głównym zadaniem jest całkowite wyeliminowanie śmiertelnych wypadków na drogach do 2050 roku.

Jak podaje serwis dziennik.pl, wyzwanie jest ogromne, biorąc pod uwagę, że rocznie na unijnych trasach ginie ponad 20 tysięcy osób. Pierwszym kluczowym etapem planu ma być zmniejszenie tej liczby o 50 proc. do 2030 roku.

Europarlament zatwierdził kluczowe stanowisko dotyczące nowelizacji przepisów drogowych. Prace nad nowymi regulacjami w sprawie wydawania praw jazdy i obligatoryjnych badań lekarskich wchodzą w finałową fazę.

Szybko odrzucono najostrzejszy pomysł Komisji Europejskiej, która chciała nakazać seniorom obowiązkowe badania lekarskie co 5 lat pod rygorem utraty prawa jazdy. Europosłowie uznali takie ograniczenia za dyskryminujące ze względu na wiek i zamiast tego postawili na kompromisowe rozwiązania. Przez wiele miesięcy mówiło się, że prawo jazdy będzie można stracić po 65. roku życia. Ostatecznie Bruksela nie poszła tak daleko.

– Nowe przepisy przesunęły wiek kierowców z 50 na 65 lat, kiedy to państwa członkowskie mogą – ale nie są zobowiązane – skrócić ważność prawa jazdy, aby zastosować zwiększoną częstotliwość badań lekarskich (…) – mówi w rozmowie z serwisem dziennik.pl Dorota Kolińska z biura prasowego Parlamentu Europejskiego.

To rozstrzygnięcie oznacza, że najbardziej radykalne zmiany w prawie jazdy dla seniorów zostały wyhamowane na ostatniej prostej negocjacji.

Jak wyjaśnia Kolińska, standardowy okres ważności dokumentu ma wynosić 15 lat, a w sytuacji, gdy posłuży on jako dowód tożsamości – 10 lat. Dla kierowców zawodowych (autobusów i ciężarówek) przewidziano termin 5-letni. Unijne kraje otrzymają jednak swobodę w skracaniu tego czasu dla seniorów, na przykład do 5 lat. Ostateczny kształt tych przepisów będzie zależał od decyzji władz poszczególnych państw.

Warto przy tym pamiętać o krajowym harmonogramie wymiany dokumentów. To kiedy wymienić prawo jazdy, zależy od daty jego wydania, a bezterminowe blankiety trafią do urzędów w latach 2028–2033.

Zanim nowi kierowcy uzyskają pierwsze prawo jazdy lub dotychczasowi odnowią swój dokument, będą musieli poddać się badaniom medycznym (podobnie jak już to jest w Polsce).

Unijne przepisy dają jednak państwom członkowskim wybór: w przypadku kierowców aut osobowych i motocykli tradycyjną wizytę lekarską będzie można zastąpić formularzem samooceny stanu zdrowia. O tym, czy w Polsce wejdzie w życie takie pisemne oświadczenie zamiast badania, rozstrzygną krajowe władze.

Po ostatecznym przyjęciu nowych regulacji kraje członkowskie dostaną cztery lata na ich wdrożenie. Oznacza to, że unijne przepisy wejdą w życie w praktyce około 2028–2029 roku. Zmiany w przepisach dotyczących prawa jazdy są o tyle ważne, że społeczeństwo UE i Polski szybko się starzeje, co odbija się na bezpieczeństwie drogowym.

Równolegle krajowy ustawodawca zaostrza kurs wobec najbardziej ryzykownych zachowań za kółkiem. Nowe przepisy drogowe od 3 czerwca ograniczyły m.in. możliwość kasowania punktów karnych za najcięższe wykroczenia.

Jak wskazuje dr Ewa Odachowska-Rogalska z ITS, cytowana przez dziennik.pl, z wiekiem spada sprawność psychofizyczna – osoby po 75. roku życia reagują nawet dwa razy wolniej, a podejmowanie decyzji na skrzyżowaniach zajmuje seniorom o 50 proc. więcej czasu. Zawężone pole widzenia i gorsza ocena odległości wyraźnie zwiększają ryzyko tragicznych błędów.

Obecnie Polacy badają się tylko przy wyrabianiu prawa jazdy lub po poważnych przewinieniach. Zdaniem ekspertki to za mało – testy psychologiczne pomagają seniorom poznać własne ograniczenia i dostosować styl jazdy. Ekspertka uważa, że kluczowe powinno być kierowanie na badania osób z objawami np. demencji, bez względu na ich wiek. To argument, który pojawiał się także w unijnej debacie o tym, czy seniorzy za kierownicą powinni być oceniani przez pryzmat metryki, czy realnego stanu zdrowia.

Dane policji za 2025 rok pokazują, że kierowcy 60+ spowodowali 3866 wypadków (339 zabitych), wyprzedzając pod tym względem osoby w wieku 18–24 lata. Ponadto seniorzy na rowerach doprowadzili do największej liczby zdarzeń (338), a cała grupa wiekowa 60+ poniosła największe straty – na drogach zginęło łącznie 611 osób z tej kategorii.