Pierwszy raz w historii Polski urny wygrywają z trumnami. Cicha rewolucja na cmentarzach

Polski cmentarz kojarzy się z kamiennymi nagrobkami i wystawnym pochówkiem. Tradycje zdają się jednak odchodzić do lamusa, a w miejscu trumien coraz częściej pojawiają się urny.

Przykładem zmieniających się zwyczajów może być Olsztyn. Jak podaje serwis Olsztyn.com.pl, bilans ceremonii pogrzebowych w 2025 roku na dwóch największych lokalnych cmentarzach – przy ulicy Poprzecznej oraz w Dywitach – wyraźnie pokazuje nową tendencję. W minionym roku zorganizowano tam łącznie 1625 pochówków, co oznacza lekki spadek w porównaniu do 2024 roku, kiedy odbyło się o 40 pogrzebów więcej.

Kluczowa zmiana dotyczy jednak formy pożegnania zmarłych. Aż 55 proc. wszystkich ubiegłorocznych pogrzebów (dokładnie 896 ceremonii) stanowiły pochówki urnowe. To pierwszy raz w historii miejscowych cmentarzy by więcej zmarłych pochowanych było w urnach niż trumnach. Trend ten stale przybiera na sile, co potwierdzają dane z wcześniejszych lat:

Według serwisu, w dużych miastach kremacja staje się już powszechną praktyką – to właśnie w urnach chowa się obecnie od 60 proc. do nawet 70 proc. zmarłych. Zupełnie inaczej sytuacja wygląda w regionach, gdzie przywiązanie do wieloletnich tradycji religijnych i kulturowych jest wciąż bardzo silne. Przykładem jest Białystok, który znajduje się na drugim biegunie tych statystyk – tam pochówki urnowe stanowią zaledwie 30 proc. wszystkich ceremonii. Co istotne, sam proces budzi wiele nieporozumień – jak pokazuje reportaż, w którym opisano, że kremacja zwłok wygląda kompletnie inaczej, niż myślisz. Wiele osób ma mylne wyobrażenia o tej formie pożegnania.

Przyczyn tego zjawiska można doszukiwać się m.in. w rosnących kosztach pochówku. Nawet pomoc państwa nie nadąża za tymi wydatkami – bo choć na początku 2026 roku wzrósł zasiłek pogrzebowy, to na pogrzebach nadal z nas zdzierają, bo kwota świadczenia wciąż nie pokrywa pełnych kosztów ceremonii.

Co ciekawe, wraz z czasem, pojawia się coraz więcej opcji grzebania zmarłych. Lokalne cmentarze starają się dostosować do nowych trendów, oferując alternatywne rozwiązania, jak choćby kwatery w stylu amerykańskim. Wyróżniają się one minimalistycznym i całkowicie ujednoliconym wyglądem nagrobków. Na razie trudno jednak mówić o rewolucji, ponieważ to rozwiązanie wciąż traktowane jest jako niszowe – w ciągu roku przybywa tam zaledwie kilkanaście takich pomników.

Dla osób szukających alternatyw dostępna jest również opcja uznawana za najbardziej przyjazną środowisku. Chodzi o tak zwane „pola pamięci" lub „lasy pamięci", gdzie prochy chowa się w całkowicie biodegradowalnej urnie, rezygnując z tradycyjnego pomnika i jakichkolwiek oznaczeń na samym grobie. Nazwisko osoby zmarłej trafia w takim wypadku wyłącznie na wspólną tablicę pamiątkową. Na ten moment jest to jednak rozwiązanie marginalne, które nie cieszy się większym zainteresowaniem. Coraz więcej samorządów dostrzega jednak ten kierunek – w ślady Poznania poszło kolejne miast o Las Pamięci planowany jest w Warszawie.

Choć kremacja daje większą elastyczność, to w Polsce wciąż obowiązują surowe restrykcje dotyczące postępowania z prochami zmarłych. Polskie prawo nie pozwala na przechowywanie urny w domu, rozsypanie prochów w wybranym przez siebie miejscu ani na pochowanie bliskiego na prywatnej działce.